ಸತ್ಯ ಕಥೆ: ಪಥಿಕನ ಜೊತೆಗಿನ ಹಾಡು

'ಮಾಣಿಕ್ ಅಂಡ್ ಐ, ಮೈ ಲೈಫ್ ವಿತ್ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ' ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ...

Published: 26th April 2014 02:00 AM  |   Last Updated: 26th April 2014 03:55 AM   |  A+A-


ಅಪರಾಜಿತೊ

Posted By : Lingaraj
Source : Sakhi
'ಮಾಣಿಕ್ ಅಂಡ್ ಐ, ಮೈ ಲೈಫ್ ವಿತ್ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ'
ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನೀವು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದೀರಿ!


ಹದಿಹರೆಯದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶುರುವಾದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಸ್ನೇಹ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದೆಂದು ಇಬ್ಬರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ? ಆತ ಆಕೆಯ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಆಕೆಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕವನು. ಆದರೆ ಇದನ್ನೇ ಇರಬಹುದು ವಿಧಿಯಾಟವೆನ್ನುವುದು. 1940ರಲ್ಲಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಇಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಇಷ್ಟಪಡಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.   
ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಮದುವೆಯೆಂಬುದು ದೂರದ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವ ಸತ್ಯ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಕೇಳಬೇಕಲ್ಲ? ಮದುವೆಯಾಗುವುದೇ ಬೇಡ, ಪ್ರೇಮ ಕೊನೆಯುಸಿರಿರುವವರೆಗೂ ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಲಿ ಎಂದು ಇಬ್ಬರೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲೆಂದು ಆಕೆ ಮುಂಬೈ ಎಂಬ ಮಾಯಾನಗರಿಗೆ ಕಾಲಿರಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಆ ದೇವರಿಗೂ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಅಳಕು ಮೂಡಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಪ್ರೇಮವೆಂಬ ಆ ಹುಚ್ಚು, ಆ ಮಾಯಾಜಾಲ, ಆ ಸೆಳೆತ, ಕಾಲದ ಮಿತಿ, ದೂರದ ಮಿತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಆತ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರೇಮ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಕೆಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ದಿಂದ ಆಗಾಗ ಮುಂಬೈಗೆ ಹೊರಟುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಅವರ ಪ್ರೇಮ ಗಾಢವಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಮದುವೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅನಿಸತೊಡಗಿತು. ಸರಿ, ಇನ್ನೇನು, ಮುಂಬೈನಲ್ಲೇ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮದುವೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಇಬ್ಬರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ತಾಯಿಗೆ ಅರಿವಾಗದಂತೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಿಡುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರಮಾಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಬಹುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾಳೆ.   ಅಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1949. ಅವರಿಬ್ಬರ ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಪ್ರೇಮ ಕೊನೆಗೆ ಆತನ ಸಹೋದರಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅರ್ಥ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯೆಂಬ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ಯಾವುದೋ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾವಸ್ತುವೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು
'ಪಥೇರ್ ಪಾಂಚಾಲಿ' (1955) , 'ಅಪರಾಜಿತೊ' (1956), ಮತ್ತು 'ಶತರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ' (1977 ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ) ಇಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಜೀವನಗಾಥೆ. ಹೌದು ಆತ ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ. ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಆ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕನ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ. 'ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ನಾನು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ, ಸಂತಸ ಹಾಗೂ ಸಂಕಟಗಳೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ, ಆತನ ತಾಯಿಯಿಂದ ನಾವು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದೆವು' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ರೇ ತಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಬುತ್ತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಯವರ ಪತ್ನಿ ಬಿಜೋಯ ರೇ ಬರೆದಿರುವ 'ಮಾಣಿಕ್ ಅಂಡ್ ಐ, ಮೈ ಲೈಫ್ ವಿತ್ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ' (2012), ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮಜುಂದಾರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಇಬ್ಬರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಪಂಚ ಕಂಡ ಒಬ್ಬ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಜೀವನವನ್ನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹೆಣೆದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.  
ಎರಡೆರಡು ಬಾರಿ ಮದುವೆ
ಅದಿರಲಿ, ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ ಕಥೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ನಂತರ ಉಳಿದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಬರೋಣ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದ ಮೇಲೆ, ನವದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಹರಸಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಪತ್ನೀ ಸಮೇತರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಕುಟುಂಬದ ಹಿತೈಷಿ ಹಾಗೂ ಗೆಳೆಯ ನೋಶೋ ಅವರಿಗೆ ಮಾಣಿಕ್ ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ವಿಚಾರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿರುವ ವಿಷಯ ಬಯಲುಮಾಡದೇ ರೇಯವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ 'ಮದುವೆಯಾದರೆ ಬಿಜೋಯಳನ್ನು ಮಾತ್ರ, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ'ವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೊನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮನವೊಲಿಕೆಯ ನಂತರ, ಅವರ ತಾಯಿ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯಜಿತ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೋಯ ದಂಪತಿ ಮಾರ್ಚ್ 3, 1949 ರಂದು ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
'ನನ್ನ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಾಣಿಕ್‌ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಾನು ಈಗ ಆತನನ್ನೇ ಎರಡೆರಡು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾದೆ' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇಯವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನೂ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಅವರ ನೆರಳಿನಂತೆ ಈ ಕೃತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರು, ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಣುತ್ತೇವೋ, ಅವು ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಅಧ್ಯಯನ ಬಹುಶಃ ಈ ಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಯಾವುದೇ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪುಸ್ತಕ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪರೂಪದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಡೃರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪುಸ್ತಕ
ಬಿಜೋಯ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಕೆಗೆ 80ರ ಆಸುಪಾಸು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಡೈರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಘಟನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೂ ಅಸಂಬದ್ಧ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಥೆಗಳು, ಉಪಕಥೆಗಳು, ಜನರು, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಘಟನೆಗಳು ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಕೊಂಚ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಓದುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಂತೆ ಘಟನೆಗಳು ಕಳೆ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಮೃದುವಾದ ಯಾವುದೋ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸು ತಿಂದಂಥ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.   
ಒಬ್ಬ ಪತ್ನಿ ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಷಃ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಇರಲಾರದು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಚರಿತ್ರಕಾರರಾಗಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಇಲ್ಲವೇನೋ, ಇದ್ದರೂ ಬಹಳ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟಿರಬಹುದೇನೋ, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹಲವಿವೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಯೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಪಿಗೆ ಬರುವ ಅಂಥ ಚರಿತ್ರ ಕಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರು ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ನ ಪತ್ನಿ ಸೋಫಿಯಾ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್. ಆಕೆಯ 'ಮೈ ಲೈಫ್‌'ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಜೀವನ, ಪತಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊರೆತರೂ, ಅಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದು ಯಾಸ್ನಾಯ ಪೊಲ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಎಕರೆಯ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನರ, ಕಲೆಯ, ಕೆಲಸದ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಆಕೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಏಕಾಂತತೆಯ ಪರಿಚಯ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ, ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದು ಬಿಜೋಯ ಅವರ ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಮಾಜ, ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಳಜಿ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅವಲಂಬನೆ, ಕಣ್ಣೀರು, ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಕೆಯ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನೇರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿ, ನಿರೂಪಣಾ ಶಕ್ತಿ ಓದುಗರನ್ನು ಅಯಸ್ಕಾಂತದಂತೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತ ದೆ.
ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಡ್ ಫಾರ್ ಈಚ್ ಅದರ್ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಂತೆ ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಾಯಕಿ, ನಟಿ ಬಿಜೋಯ ದಾಸ್ ಹೇಗೆ ಬಿಜೋಯ ರೇಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾದರು? ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಬಾಳ ಬೆಳಕಾದರು? ಎಂಬ ವಿಷಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ರೇ ಬಗೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳ ವಿವರಣೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ರೇಯವರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ
ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿದ ಯಾವುದೇ ರಾಗಕ್ಕೆ ಶಿಳ್ಳೆ ಹಾಕಿ ಗುನುಗುವ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಅಸಭ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವ, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಿತರೇ ಶಾಪಿಂಗ್ ಇಷ್ಟಪಡದ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಪರ್ಸ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯದ, ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಪೌಡರ್ ಮತ್ತು ಸೋಪನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುವ, ಬಲ್ಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಕವನ್ನು ಹಾಕಲು ಭಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, ಸುಂದರ ಶಾಲುಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಆದರೆ ಕಸೂತಿ ಹಾಕಿದ ಕುರ್ತಾಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡದ, ತನಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಖರೀದಿಸಿದರೆ ಅದು ಅನಗತ್ಯ ಶೋಕಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇಯವರ ಸರಳ, ಸಜ್ಜನ ಮುಖ, ಆ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಜಲಿನ ಪರಿಚಯ ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ.
ಪುಸ್ತಕ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮುಪ್ಪಿನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲುತ್ತಿರುವ ದಂಪತಿಗಳ ಸಿಹಿ-ಕಹಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಗ ಸಂದೀಪ್ ಜನಿಸಿದಾಗ, ಆತನ ತೂಕ ಕಂಡು, ಇವನನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಪಿಂಟ್‌ಗಾತ್ರ ದಷ್ಟಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ರೇ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದುದ್ದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಹಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಿಜೋಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೀತಿಯ ನಾಯಿ ತೀವ್ರ ಕಾಮಾಲೆ ರೋಗದಿಂದ ನರಳಿ ಸತ್ತದ್ದು, ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರವಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣವೆಲ್ಲಾ ಖರ್ಚಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇ ದಂಪತಿಗಳು ಕೇವಲ ಬ್ರೆಡ್ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಕಾಲ ದೂಡಿದ್ದು, ಧೂಮಪಾನ ಬಿಡಲು ಪತಿಯ ಮನವೊಲಿಕೆಗೆ ಮಾಡಿದ ನಿರರ್ಥಕ ಪ್ರಯತ್ನ, ಪಥೇರ್ ಪಾಂಚಾಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಗನ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವಂತೆ ಪತಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ್ದು..., ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಓದುಗರ ತುಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮಂದಹಾಸ ಮೂಡಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮರೆಯಬಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ, ರೇ ಬರೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆ, ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ ಮೊದಲು ಓದುತ್ತಿದ್ದುದ್ದು ಬಿಜೋಯ.
ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್‌ಗೆ ಉಡುಗೊರೆ  
'ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 1968 ರಂದು ರಿಂಕು (ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಪಟು ನವಾಬ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಪಟೌಡಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವವಳಿದ್ದಳು. ಮದುವೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉಡುಗೊರೆ ಏನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ನಮಗೆ ಬಹಳ ಚಿಂತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಮಾಣಿಕ್‌ಗೆ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಹೊಳೆಯಿತು. ಅವಳಿಗೆ ಸೀರೆಗಳ, ಒಡವೆಗಳ ಯಾವ ಕೊರತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಾವೇಕೆ ಅವಳಿಗೆ 'ಅಪುರ್ ಸಂಸಾರ್‌' (1959) ಚಿತ್ರದ 16 ಎಂಎಂನ ಪ್ರಿಂಟ್ ಕೊಡಬಾರದು? ಇದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ. ನಾವು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದೆವು' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ರೇಯವರ ಪ್ರಥಮ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ
'ಶತರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ' ರೇಯವರ ಪ್ರಥಮ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ. ಕಥೆ, ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಡೈಲಾಗುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ ಕೆಲವು ದಿನ ಕೆನಿಲ್ವೊರ್ಥ್ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಮ್‌ಚಂದ್ ಅವರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರ ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇತ್ತು. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ, ಡೈಲಾಗುಗಳನ್ನು ತಾನು ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸತ್ಯ. ಅದು ಆತನಿಗೆ ಸುತಾರಾಂ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
'ಸಂಭಾಷಣೆ ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಭಾಗ. ಆತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಆತನ ಚಿತ್ರದ ಡೈಲಾಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯಾರೂ ಉತ್ತಮ ವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾರರು ಎಂದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೇ, ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಆತ ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ರೇಯವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ (ಬನ್ಸಿ) ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಷ್ಟದ ವಿಷಯವೇನಲ್ಲ. 'ನೀವು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ. ಅದನ್ನು ನಂತರ ಹಿಂದಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರೆ ಆಯಿತು. ಅನುವಾದವಾದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೇಗಿದೆಯೆಂದು ನೀವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿ' ಎಂದು ಬನ್ಸಿ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಮಾಣಿಕ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಕಡಿಮೆ ಸಂಭಾವನೆ
'ಮಾಣಿಕ್ ದುಡ್ಡಿಗೆ ಎಂದೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಭಾವನೆಯ ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಬೆಲೆಯ ಅರಿವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. 'ಶತ ರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸುರೇಶ ಜಿಂದಾಲ್ ಮುಂಬೈನಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ರೇಯವರ ಸಂಭಾವನೆ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಜಿಂದಾಲ್ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೊದಲು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸದೆ ರೇ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಂಭಾವನೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ರೇಯವರ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನಿಲ್ ಚೌಧುರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ಬಾರಿ ನೇರವಾಗಿ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರು ಬಂದಾಗ ದಿಕ್ಕು ತೊಚದಂತಾದ ರೇ, ಅಳುಕುತ್ತಲೇ ಒಂದು ಮೊತ್ತದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಜಿಂದಾಲ್ ಆ ಕೂಡಲೇ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಬನ್ಸಿ ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತವಾಗಿ, 'ಮಾಣಿಕ್, ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ನನ್ನನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ. ನೀವು ಎಲ್ಲರಂಥಲ್ಲ. ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಆದರೆ ನೀವು ಕೇಳಿದ ಸಂಭಾವನೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ದರ್ಜೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಕೇಳುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.              
ಪೆಚ್ಚು ಮೋರೆಹಾಕಿಕೊಂಡ ರೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಧುವಾಗಿ ಮಾಣಿಕ್ 'ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು? ಹಣದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಲೂಲೆಸ್ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಇದನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ!' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬನ್ಸಿಗೆ ಈ ಉತ್ತರದಿಂದ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಗಲೇ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾಣಿಕ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಸಂಭಾವನೆಯ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮಾತನಾಡಿದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನೇ ರೇ ಪಡೆದರು.
'ಮಾಣಿಕ್ ಎಷ್ಟು ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಲೂ ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಕ್ಟರ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯ ಆಯ್ಕೆ
'ಶತರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 1976ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಯೀದ್ ಜಾಫ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಂಜೀವ್ ಕಪೂರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಎಷ್ಟು ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತೆ ಂದರೆ, ಇಡೀ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುರೇಶ್ ಜಿಂದಾಲ್ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹಣ ಉಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಬೈಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ತಗಲು ತಿತ್ತು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ತಗಲುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಧ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರ ದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಕ್ಟರ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಮಾಹಿತಿ ಓದುಗರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. 'ಅವನು ಸುಂದರ, ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ. ಅವನನ್ನು ಮೊದಲ ನೋಟದಲ್ಲೇ ಮಾಣಿಕ್ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ. ಅವನನ್ನು ಉರ್ದು ಮಾತನಾಡಲು ಬರುತ್ತ ದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಹೌದು ಎಂದು ವಿಕ್ಟರ್ ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ. ಮಾಣಿಕ್‌ಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಅವನನ್ನು ವಾಜಿದ್ ಅಲಿ ಷಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ' ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ವಿಕ್ಟರ್ ತನಗೆ ಉರ್ದು ಮಾತನಾಡಲು ಬರುತ್ತ ದೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 'ಮಾಣಿಕ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಉರ್ದುವಿನ ಒಂದು ಪದವೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಆದರೆ ತನಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸುತಾರಾಂ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾಣಿಕ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಮಾರನೆಯ ದಿನದಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬ ಉರ್ದು ಶಿಕ್ಷಕನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಸರಾಗವಾಗಿ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟರ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆಂದರೆ, ಯಾರಿಗೂ ಅವರಿಗೆ ಉರ್ದು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ನಂಬುವುದೇ ಕಷ್ಟ!
ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಬೆಕ್ಕು
'ಶತರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವು ಹಳೆಯ ಸಾಮಾನುಗಳು ಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಮಾಣಿಕ್‌ಗೆ ನಾನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಚಿತ್ರ ಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಗೆಳೆಯರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಜಮಾವರ್ ಶಾಲುಗಳನ್ನೊದಗಿಸಿದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್‌ರಿಗೆ ಮಾಣಿಕ್ ತುಂಬಾ ಆಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.     
ವಾಜಿದ್ ಅಲಿ ಷಾನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೆಕ್ಕಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. 'ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂಥಾ ಯಾವುದೇ ಬೆಕ್ಕು ನಮಗೆ ದೊರಕದಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಜಹನಾರ ಬೇಗಂ ಚೌಧುರಿ ತಮ್ಮ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಕ್ಕನ್ನು ನಮ್ಮ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಮೊದಲ ದಿನದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಬೆಕ್ಕು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಹುಡುಕಿದೆವು. ಆದರೆ ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬೆಕ್ಕು ನಾಪತ್ತೆ ಯಾದದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಜಹನಾರ ಅಳತೊ ಡಗಿದರು. ನಮ್ಮ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ವಾಜಿದ್‌ನ ಜೊತೆ ಸದಾ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬೆಕ್ಕು ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಜಹನಾರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತಸ ಮೂಡಿಬಂತು. ನಮ್ಮ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನದ ನಗು ಮೂಡಿತು.'
ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಮದುವೆ
ಆಗಸ್ಟ್ 2, 1977ರಂದು ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದ ರೇ ದಂಪತಿಗಳು ನಟ ಶಶಿ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕಪೂರ್  ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ರಾತ್ರಿ ನಟ ಸಂಜೀವ್ ಕಪೂರ್ ಮನೆಗೆ ಊಟಕ್ಕೆಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತನ ತಾಯಿ, ಸಹೋದರ ಹಾಗೂ ಅತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೀವ್ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತುಂಬಾ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲ ತಾಯಿಯರ ಹಾಗೆ ಆಕೆಯೂ ಮಗ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಸಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
'ಆದರೆ ಆತ ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟ ಹುಡುಗಿ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯದೆ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮದುವೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ (ಆ ಹುಡುಗಿ ಯಾರೆಂದು ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ). ಆತನ ತಾಯಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಮದುವೆಗೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಮನವೋಲೈಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಜೀವ್ ನಕ್ಕು ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಬಹುಷಃ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಆತ ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿರುತ್ತಿದ್ದನೇನೋ' ಎಂದು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಬಿಜೋಯ ನೆನಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದ ಸಂಜೀವ್  'ಪ್ರಾಯಶಃ ವೈದ್ಯರ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲವೇನೋ ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವೇನೋ.' ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.

ಬರ್ಲಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ
ಮಾರ್ಚ್ 1978ರಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ ಬರ್ಲಿನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಆದರೆ ಬರಿಕೈಯಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. 'ಶತರಂಜ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ'  ತುಂಬಾ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ಈ ಬಾರಿ ಆತನನ್ನು ಬರಿಕೈಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದ ರೇ (ಮಹಾನಗರ್ ಮತ್ತು ಚಾರುಲತಾ), ಒಮ್ಮೆ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ (ಅಸಾನಿ ಸಂಕೇತ್) ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ (ನಾಯಕ್) ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬರ್ಲಿನ್ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಜ್ನಿಕ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲಾರೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 'ಪಥೇರ್ ಪಾಂಚಾಲಿ', 'ಅಪರಾಜಿತೋ' ಮತ್ತು 'ತೀನ್ ಕನ್ಯಾ'ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ! ಆದರೆ ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಿಂದೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪಕ್ಕಕಿಟ್ಟು ಆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಮಾಣಿಕ್‌ಗೆ ಬೇಸರವೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಏನು ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತೋ ಅದು ಆಗಲೇ ಜರುಗಿಹೋಗಿದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಏಕೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು? ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದ್ದ' ಎಂದು ಬಿಜೋಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಬಲ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಳೆ
ಪುಸ್ತಕವು ರೇಯವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ, ಪತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಲೇಖಕಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ಇಣುಕು ನೋಟ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಆಸ್ತಮಾದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ ಬಿಜೋಯ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ, ರೇಯವರ ನೆರಳಾಗಿ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹೋರಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಎಂಥದೆಂಬುದು ಆಕೆಯ ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ತಮಾದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ ಪತ್ನಿ ಮಗು ಹಡೆಯುವುದು ಬೇಡವೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ರೇಯವರ ವಿಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತ ಬಿಜೋಯ ಎಲ್ಲ ಹೆರಿಗೆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಗಂಡು ಮಗುವನ್ನು ಹಡೆದಾಗ ಆಕೆಗಾಗಲೇ 35 ವರ್ಷ.
ಆತ ಇನ್ನಿಲ್ಲ
ರೇಯವರ ಅನಾರೋಗ್ಯ, ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರೇಯವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. 1992ರ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಮಾಣಿಕ್ ಮತ್ತ್ತೆ ಶಿಳ್ಳೆ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡರು. ಅದು ಕೊನೆಯ ಆರಂಭ ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗಲು ಬಹಳ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ನಂತರ ರೇಯವರ ಮಾತು ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಜನರನ್ನು ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವುದೂ ದುಸ್ತರವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ತಿನ್ನುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ಉಸಿರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ವೆಂಟಿಲೇಟರ್ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಿಜೋಯ ಅವರ ಡೈರಿ ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಸಕ್ಕೊಂದು ತೆರೆ ಬಿತ್ತು.
ಆಕೆಯ ಡೈರಿ ಬರೆಯುವ ಗೀಳು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಮನೋಹರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ನೀಡಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕಾದರೆ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಬೇಕು. ಆಕೆಯೇ ಹೇಳುವಂತೆ, ಡೈರಿ ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಒಂದು ಧರ್ಮದಂತೆ. ಮಗ ಸಂದೀಪ್ ಜನಿಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನೆರಳಿನಂತೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ 'ಮಾಣಿಕ್ ಅಂಡ್ ಐ' ಪುಸ್ತಕದ 574 ಪುಟಗಳು. ಆದರೆ ಈ ಆಚರಣೆ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದದ್ದು 1992 ರಲ್ಲಿ, ರೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಾಗ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಚುಟುಕಾದ, ಕೊನೆಯ ಪ್ರವೇಶ ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 1992ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಆತ ಇನ್ನಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ಚುಟುಕಾದ ಈ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದವರ ಕಡೆಯ ಕೂಗಿನಂತೆ ಮಾರ್ಧನಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಿಜೋಯ ರೇ
ಬಿಜೋಯ ರೇ ಪಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1912 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಚಾರುಚಂದ್ರ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಧುರಿ ದೇವಿಯವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. 1931ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಿಜೋಯ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನಿಂದ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಬಿಜೋಯ, ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಕೃತಿ ಆಧಾರಿತ 'ಶೇಷರಕ್ಷ' ಅದರ ನಂತರ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ 'ರಜನಿ' ಮತ್ತು 'ಮಾಶಲ್‌' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 1948ರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇಯವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ರವರ 'ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯ'ದಲ್ಲಿ ಬದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಯಾಗಿರುವ ಬಿಜೋಯ ತಮ್ಮ
ಪುತ್ರ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಂದೀಪ್ ರೇ ಸೊಸೆ ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗನೊಡನೆ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

-ಚೈತ್ರಾ ಅರ್ಜುನಪುರಿ, ದುಬೈ
carjunp@gmail.com
(ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸಮೂಹದ 'ಸಖಿ' ಪಾಕ್ಷಿಕದಿಂದ ಆಯ್ದ ಬರಹ)ಸಖಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಲು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: 9742400220, 9886143555 ಸಖಿ ಖರೀದಿಗಾಗಿ http://www.magzter.com/IN/Express-Network-Private-Limited/Sakhi/Women%27s-Interest/ಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿ.
Stay up to date on all the latest ಸಿನಿಮಾ ಲೇಖನ news with The Kannadaprabha App. Download now
facebook twitter whatsapp