ಭಾದ್ರಪದ 'ಮಾಸದ' ಆಶ್ಲೇಷ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ವಾಸುಕಿ ಜಯಂತಿ: ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ!

ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಾಗರಾಜನಾದ ವಾಸುಕಿಯ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ 'ಕನ್ನಿ' ಮಾಸದ ಆಯಿಲ್ಯಂ (ಆಶ್ಲೇಷಾ) ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೇರಳದ ಸರ್ಪಾರಾಧನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳಾದ 'ಕನ್ನಿ'ಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಆಶ್ಲೇಷ' ದಿನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಪ ದೇವತೆಯಾದ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯ ಜನ್ಮದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ 'ಪವಿತ್ರ ಸರ್ಪ ವನಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಆಶ್ಲೇಷ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸುಕಿಯು ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಕದ್ರುವಿನ ಪುತ್ರ. ಕದ್ರು ಅನೇಕ ಸರ್ಪ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳೆಂದೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯು ಅಗ್ರಗಣ್ಯನೆಂದೂ ಪುರಾಣಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸರ್ಪಾರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆತನು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.

ಆಶ್ಲೇಷ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೂ ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಅನೇಕ ಹುತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನದಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು 'ಕನ್ನಿ ಆಯಿಲ್ಯಂ' ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿ ಜಯಂತಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಶ್ಲೇಷ' ದಿನದಂದು ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ 'ನೂರುಂ ಪಾಲಂ' (ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಮಿಶ್ರಣ), 'ಪಾಲ್ಪಾಯಸಂ' (ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ಪಾಯಸ), ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹುತ್ತಗಳ ಬಳಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು, ನಾಗ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಾಗ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೂಡ ಈ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ವಾಸುಕಿ ಜಯಂತಿಯಂದು' ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ವರ್ಷವಿಡೀ ಆಶೀರ್ವಾದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಕನ್ನಿ ತಿಂಗಳ ಆಯಿಲ್ಯಂ ದಿನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

**ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಶಿವ**

ವಾಸುಕಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಇವನನ್ನು ಶಿವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವ ಸರ್ಪವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಾಸುಕಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಸರ್ಪಾರಾಧನೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಶಿವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಾಸುಕಿಯ ಚಿತ್ರಣವು, ಸರ್ಪವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡದೆ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಕಾರರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಗರುಡನ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಬಂಧವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗರುಡನು ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ವಿನತೆಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾಗರು (ಸರ್ಪಗಳು) ಕದ್ರುವಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರು ಒಂದೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಗಳು ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿನತೆ ಮತ್ತು ಕದ್ರುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ನಡುವಿನ ನಂತರದ ವೈಷಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಕದ್ರುವಿನ ಪುತ್ರರು ಹೇರಿದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ತನ್ನ ತಾಯಿ ವಿನತೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಗರುಡನು 'ಅಮೃತ'ವನ್ನು (ಅಮರತ್ವದ ಪಾನೀಯ) ತರಲು ಹೊರಟ ಕಥೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗರುಡನು ನಾಗರ ಶತ್ರುವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕಥನವನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಷಮ್ಯದ ಕಥೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಾರದು. ಗರುಡನ ಕಥೆಯನ್ನು ಧರ್ಮ, ಮಾತೃಭಕ್ತಿ, ಶಕ್ತಿ, ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು.

ಗರುಡನ ಜನ್ಮದಿನ ಯಾವಾಗ?

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, 'ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ'ಯನ್ನು ಗರುಡನ ಅವತಾರ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ದಿನವನ್ನು 'ಗರುಡ ಪಂಚಮಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಗರುಡನು ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ವಿನತೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ, 'ಕನ್ನಿ ಆಯಿಲ್ಯಂ' (Kanni Ayilyam) ಗರುಡ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿ ಇಬ್ಬರ ಜನ್ಮದಿನ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ.

ಗರುಡ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರವಾದ ಆಯಾಮವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ನಡುವಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಬಂಧವು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದುದು. ಗರುಡನ ತಾಯಿ ವಿನತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರ ತಾಯಿ ಕದ್ರು ಸಹೋದರಿಯರಾಗಿದ್ದರು; ಹೀಗಾಗಿ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರು ಇಬ್ಬರೂ ಋಷಿ ಕಶ್ಯಪನ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗರುಡನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾಗರು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯು ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 'ಕನ್ನಿ ಆಯಿಲ್ಯಂ' ಅನ್ನು ವಾಸುಕಿಯ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುವಂತೆಯೇ, ಗರುಡ ಮತ್ತು ನಾಗರ ನಡುವಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನವನ್ನಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಸರ್ಪಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ

ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಪಾರಾಧನೆಯು ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ, ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕುಟುಂಬದ ಕಲ್ಯಾಣದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸರ್ಪಕಾವಗಳು ಪರಿಸರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಮರಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ವಾಸುಕಿ ಜಯಂತಿಯಂದು ಸಮೀಪದ ಸರ್ಪ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಪವಿತ್ರ ಹುತ್ತಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ನಾಗರಾಜ, ನಾಗಯಕ್ಷಿ, ನಾಗಚಾಮುಂಡಿ, ಅನಂತ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಯಂತಹ ಸರ್ಪ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 'ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಸೇರಿಸಿ ಹಾಲಿನ ಪಾಯಸ (ಹಾಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯ), 'ಅರಿಶಿನದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಷೇಕ, 'ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ' (ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು), 'ನಾಗ ಸ್ತೋತ್ರ'ಗಳ ಪಠಣ ಮತ್ತು ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

- ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ. ರಾಜೇಶ್

ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು