ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ಒಬ್ಬ. ಅವನ ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನೀತಿವಂತಿಕೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯೂ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಅಮರನನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಜಟಾಯು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ವೀರ.
ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಟಾಯು ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ಸಾರಥಿ ಅರುಣನ ಮಗ. ಅವನ ತಾಯಿ ಶೈನಿ. ಜಟಾಯು ಗರುಡನ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಟಾಯು, ತನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಜಟಾಯುವಿನ ಬಾಲ್ಯವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಸಂಪತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರಲು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಟಾಯು ಒಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಿತು.
ಸೂರ್ಯನ ತೀವ್ರ ಶಾಖದಿಂದ ಜಟಾಯು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಸಂಪತಿ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಜಟಾಯುವಿನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ, ಸಂಪತಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಈ ಘಟನೆ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಜಟಾಯು, ದಶರಥನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದನು. ರಾಮನಿಗೆ ತಾನು ಬದುಕಿರುವವರೆಗೂ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ ಅವನು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.
ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಂಡಕಾರಣ್ಯದ ಪಂಚವಟಿ ಬಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಮಾರೀಚ ಚಿನ್ನದ ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಶ್ರೀರಾಮನು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ನಂತರ, ರಾಮನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸೀತೆಯ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆದನು. ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಸನ್ಯಾಸಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆಯ ದುಃಖದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿದ ಜಟಾಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಾರಿ ರಾವಣನನ್ನು ತಡೆದನು. "ನಾನು ರಾಜ ದಶರಥನ ಸ್ನೇಹಿತ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು. ಸೀತೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಅವನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ರಾವಣ ಮಣಿಯಲಿಲ್ಲ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಜಟಾಯು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದನು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧವು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾಗಿತ್ತು. ಜಟಾಯು ರಾವಣನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು, ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ರಾವಣನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ, ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾವಣನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಖಡ್ಗವಾದ ಚಂದ್ರಹಾಸದಿಂದ ಜಟಾಯುವಿನ ಎರಡೂ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಜಟಾಯು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ಈ ಘಟನೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದ ಪಂಚವಟಿ ಬಳಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೋದ ಶ್ರೀ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು, ಜಟಾಯು ಸಾವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಜಟಾಯು ರಾವಣನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. "ದಯವಿಟ್ಟು ಸೀತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ" ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ರಾಮನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದನು. ಜಟಾಯುವಿನ ತ್ಯಾಗವು ರಾಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ರಾಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತಿದ್ದ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಜಟಾಯು ರಾಮನಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆದ ಅಪರೂಪದ ಭಕ್ತ ಎಂಬ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದನು.
ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಚಡಯಮಂಗಲದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಲೇಪಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಈ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ನಿಖರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ ಈ ಘಟನೆ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದ ಪಂಚವಟಿ ಬಳಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಪುಸ್ತಕ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಟಾಯುವಿನ ಜೀವನವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಬಲವಲ್ಲ ಎಂದು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸಹ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ನಿಜವಾದ ವೀರತ್ವವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಯುಗಯುಗಗಳಿಂದ ರಾಮಾಯಣದ ಅಮರ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಯೋಧನೆಂದರೆ ಅದುವೇ ಜಟಾಯು. ಜಟಾಯು, ರಾಮ ಹಾಗೂ ಆತನ ತಂದೆಗೆ ಆಪ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಜಟಾಯುವಿನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನೆರೇವೇರಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ಪಿ. ಬಿ. ರಾಜೇಶ್
ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು
