ಕೇರಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್, ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಮತ್ತು ನವನೀತ ಕೃಷ್ಣ ಎಂದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ದಂತಕಥೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
1. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ - ತ್ರಿಶೂರ್
'ಭೂಲೋಕ ವೈಕುಂಠಂ' ಮತ್ತು 'ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರಕ' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್, ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಮಿರೋಹಿಣಿ, ಗುರುವಾಯೂರ್ ಏಕಾದಶಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವು ಮುಖ್ಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ.
2. ಅಂಬಲಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ - ಆಲಪ್ಪುಳ
ಅಂಬಲಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ಏಳು ಮಹಾನ್ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ದಶಾವತಾರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
3. ತಿರುವಾರ್ಪ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ - ಕೊಟ್ಟಾಯಂ
ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವಾರ್ಪ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
4. ತ್ರಿಚಂಬರಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ - ಕಣ್ಣೂರು
ತಲಿಪರಂಬಿ ಬಳಿ ಇರುವ ತ್ರಿಚಂಬರಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ವಿಗ್ರಹವು ಕಂಸ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಉಗ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಚಂಬರಂ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
5. ಅರಣಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನ - ಪಥನಂತಿಟ್ಟ
ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
6. ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ - ತ್ರಿಶೂರ್
ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪೂರಂ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ಜೊತೆಗೆ, ಭಗವತಿಗೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅಷ್ಟಮಿರೋಹಿಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಕಡಲೈ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ - ಕಣ್ಣೂರು
ಕಡಲೈ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ಅಂಜನಾ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ನವನೀತ ಕೃಷ್ಣ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಉಣ್ಣಿಕಣ್ಣನ ಬಾಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಕ್ತಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.
8. ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ - ಆಲಪ್ಪುಳ
ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಹಿಡಿದಿರುವ ಉಣ್ಣಿಕಣ್ಣನ್ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಈ ದರ್ಶನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಮಿರೋಹಿಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
9. ಮಲಯಿಂಕೀಝು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ - ತಿರುವನಂತಪುರಂ
ಮಲಯಿಂಕೀಝು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಲೈಂಕೀಝು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂಜೆಗಳು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಯಿಂಕೀಳು ದೇವಾಲಯವು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
10. ಮುಖತಲ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ - ಕೊಲ್ಲಂ
ಮುಖತಲ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ಸುಂದರವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದಲೂ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ಕೇರಳದ ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಗವಂತನ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನನ್ನು, ಅಂಬಲಪುಳದಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯಾಗಿ, ಅರಣ್ಮುಳದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಚಂಬರಂನಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪುನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದ್ದರೂ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸುವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಶಿವಶಂಕರ್
