ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಬರುವ ಗಣೇಶನ ಜನ್ಮದಿನವೇ ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿ, ಇದನ್ನು ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಗಣೇಶನ ಜನನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಹಿಂದೂಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ಭಾದ್ರಪದ ತಿಂಗಳು ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು (ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ) ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವನಾದ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ದೇವತೆ ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ
ಒಮ್ಮೆ, ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸ್ನಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಒಳಗೆ ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅವಳು ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲಿದ್ದ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧದ ಲೇಪನದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಂದರವಾದ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬನ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಆಕೆ ಆ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದಳು ಮತ್ತು ಆ ಬಾಲಕನು ಅವಳ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.
ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ದೇವತೆಯು, "ನಾನು ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವವರೆಗೂ ಯಾರನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಬಿಡಬೇಡ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದಳು. ತಾಯಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ದೈವಿಕ ಆದೇಶವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಆ ಬಾಲಕನು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ನಿಂತನು.
ಶಿವ ಮತ್ತು ಬಾಲಕನ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಶಿವನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಅವನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಆ ಬಾಲಕನು ಅವನ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದನು. "ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ಅವನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಶಿವನ ಪರಿವಾರದವರು (ಶಿವಗಣಗಳು) ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಜಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಬಲಶಾಲಿ ಬಾಲಕನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಪರಿವಾರದವರು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸ್ವತಃ ಶಿವನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಳಿದನು. ದೈವಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಹಾರಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆ ಬಾಲಕನು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ಶಿವನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಆ ಬಾಲಕನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ಪಾರ್ವತಿಯ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕೋಪ
ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬಂದ ಪಾರ್ವತಿಯು, ತನ್ನ ಮಗನು ಪ್ರಾಣಹೀನನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ತೀವ್ರ ದುಃಖಿತಳಾದಳು. ದೇವಿಯ ಕೋಪವು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನ ಮೊರೆಹೊಕ್ಕರು. "ನನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಮರುಜೀವ ಬರುವವರೆಗೂ ನಾನು ಶಾಂತಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪಾರ್ವತಿ ಘೋಷಿಸಿದಳು. ವಿಶ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು, ಶಿವನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು.
ಶಿವನು ತನ್ನ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೆ (ದೈವಿಕ ಪರಿವಾರದವರಿಗೆ) ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಸಿಗುವ ಜೀವಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ತರುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಅವರು ಒಂದು ಆನೆಮರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅದರ ತಲೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಶಿವನು ಆ ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಲಕನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ, ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತುಂಬಿದನು. ಬಾಲಕನು ಪುನಃ ಜೀವ ಪಡೆದನು. ಪಾರ್ವತಿಯು ಆನಂದಭರಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.
ಗಣಪತಿಯ ಮಹಿಮೆಯ ಘೋಷಣೆ
ಬಾಲಕನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನು ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಿದನು: "ನೀನು 'ಗಣಪತಿ'ಯಾಗುವೆ — ಅಂದರೆ ಗಣಗಳ (ದೇವತೆಗಳ ಸೈನ್ಯದ) ಒಡೆಯ. ನೀನು 'ವಿನಾಯಕ'ನಾಗುವೆ — ಅಂದರೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಾಯಕ. ನೀನು 'ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ'ನಾಗುವೆ — ಅಂದರೆ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು. ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಲಾಗುವುದು." ಹೀಗೆ, ಗಣಪತಿಯು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ದೇವತೆಯಾದನು.
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಕಥೆ
ಒಮ್ಮೆ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯರಿಗೆ, "ಯಾರು ಮೊದಲು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಬರುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಬಹುಮಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ತನ್ನ ವಾಹನವಾದ ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುತ್ತಲು ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಗಣಪತಿಯು ಶಾಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಸುತ್ತ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದನು. ಗಣಪತಿಯು, "ನನ್ನ ಹೆತ್ತವರೇ ನನ್ನ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ಅವನ ಈ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಗಣಪತಿಯನ್ನೇ ವಿಜಯಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದು ಹೆತ್ತವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಭಾರತದ ಲೇಖಕ ಗಣಪತಿ:
ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಬರೆದಿಡಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿ ವ್ಯಾಸರು ಹುಡುಕಾಡಿದರು. ಗಣಪತಿಯು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಒಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ವಿಧಿಸಿದನು: "ನಾನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ನೀವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಪಠಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಸರು ಒಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರವೇ ನೀನು ಅದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಗಣಪತಿಯು ಮಹಾಭಾರತದ ಲೇಖಕನಾದನು. ಈ ಘಟನೆಯು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ದೇವತೆಯಾದ ಗಣಪತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಪ
ಒಂದು ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನದಂದು, ಗಣಪತಿಯು ತನ್ನ ವಾಹನವಾದ ಇಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯು ಎಡವಿತು. ಗಣಪತಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಚಂದ್ರನು ನಕ್ಕನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಗಣಪತಿಯು ಅವನಿಗೆ ಶಾಪವಿತ್ತನು: "ಈ ದಿನದಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವವರು ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ." ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಗಣಪತಿಯು ಆ ಶಾಪದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದನು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು:
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿ ಹೋಮ ಮತ್ತು ಮೋದಕ, ಉಂಡೆ ಮುಂತಾದ ನೈವೇದ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಪಣೆ. ಅಷ್ಟದ್ರವ್ಯ ಗಣಪತಿ ಹೋಮ, ಗಜ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಗಣೇಶನ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳ ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಚಕ್ರವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶ
ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ: ಪೋಷಕರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು; ಅಹಂಕಾರವು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿನಾಯಕನ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಯು ಮಹಾ ಗಣಪತಿಯ ಜನನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ; ಈತನು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಶಿವನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಗಣೇಶನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿನಯಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಕ್ತರು ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ
"ಓಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ."
ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ ರಾಜೇಶ್
ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು
