ಮಾನವ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಇರುವೆಗಳ ಪಾಠ (ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶೇಷ)

ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಗರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ನಗರ ಜೀವನದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಉದ್ದನೆಯ ವಾಹನ ಸಾಲುಗಳು, ಪದೇ ಪದೇ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಳಂಬಗಳು ಮತ್ತು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಕೊರತೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ, ಈ ಅಂಶಗಳು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ, ಅವುಗಳೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯತ್ತ ಒಂದು ನೋಟ ಹರಿಸಿದರೆ, ಕುತೂಹಲಕರವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಇರುವೆಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ, ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಇರುವೆಗಳು ದಟ್ಟಣೆಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ವಾಹನಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಇರುವೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಹಾದಿ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದೀಪಗಳಿಲ್ಲ, ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಲ್ಲ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

Ochetellus ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಇರುವೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅನೇಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗುವಷ್ಟು ದಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿಕ್ಕುವಿಕೆ ವಿರಳ. ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಅಪರೂಪ. ಇದರಿಂದ ಮಾನವ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಿಲ್ಲುವ-ಸಾಗುವ ಮಾದರಿಯ ದಟ್ಟಣೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇರುವೆಗಳ ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದಿರುವುದು ಸಂವಹನ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಸಂಯೋಜನೆ.

ಅವು ಫೆರೊಮೋನ್‌ಗಳೆಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಕೇತಗಳು ಇತರ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇಡೀ ಇರುವೆಗಳ ಸಮುದಾಯ ತನ್ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಇರುವೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಇರುವೆಗಳ ಚಲನೆಯ ವಿಧಾನವಲ್ಲ; ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ನಡವಳಿಕೆಯ ತತ್ವವಾಗಿದೆ.

ಇರುವೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಸಮೂಹದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಇಡೀ ಇರುವೆಗಳ ಸಮುದಾಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಸಮಾಜಗಳು, ಸಹಜವಾಗಿಯೇ, ಇರುವೆಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇರುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಹೋಲಿಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ನಡವಳಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಠಾತ್ ಲೇನ್ ಬದಲಾವಣೆ, ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಹಿಂದಿಕ್ಕುವಿಕೆ, ಸರದಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆ ಇವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇಡೀ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಚಾಲಕನಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವೆಂದು ತೋರುವ ಕ್ರಮವು ಅನೇಕ ಇತರರಿಗೆ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಯಾವುದೇ ಸಾಮೂಹಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ರಸ್ತೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳು ಇತರರ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಹೊಂದಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಾಗರಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಇವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುಣಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿತದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ನಾವು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಚಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಿದೆ.

ಬಹುಶಃ ಇರುವೆಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಮಗೆ ನೀಡುವ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಇದೇ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಮಾನವರ ಮಟ್ಟದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇರುವೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯು ಸರಳ ಸಹಕಾರವೂ ಇಡೀ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಪಾಠದ ಅರ್ಥ ಮನುಷ್ಯರು ಇರುವೆಗಳಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಲ್ಲ.

ಬದಲಾಗಿ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನಾವು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:

ಸಂಚಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ? ಮತ್ತು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ತರಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಚಾರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ದೃಶ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದೇ ಇದೆ:

ಇರುವೆಗಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಬಲ್ಲವೆಯಾದರೆ, ನಾವು ಯಾಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ?

ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ

ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು

lasgayit@gmail.com