ಮೆದುಳಿನ ಮೌನ ಕ್ಷಣ: ಚಿಂತನೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಒಳಗನ್ನಡಿ (ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶೇಷ)

ಒಂದು ಚಿಂತನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲು—ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

ಮೆದುಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ, ನಮ್ಮನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ನೋಡುವುದು. ನಾವು “ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕ್ಷಣದ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸರಮಾಲೆ ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ: ಚಿಂತನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ಅಪ್ರಕಟಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಾವು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಅರ್ಧ ಕಥೆಯೇ?

ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಂತನೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ನಿರ್ಧಾರ, ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮೆದುಳಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಫಲ. ಆದರೆ ನಾವು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅದರ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ.

ನೀವು ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ, ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅರ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರವೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದದ್ದು ಈ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಮೌನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಿರ್ಧಾರ

ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನರಕೋಶ (neuron) ಸಾವಿರಾರು ಇತರ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ‘ಸಿನ್ಯಾಪ್ಸ್’ (synapse) ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಒಳಬರುವ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಸೇರಿ, ನರಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (membrane potential) ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟ (threshold) ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಅದು “action potential” ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಲ್ಲ; ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಉದಾಹರಣೆ: ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಕ್ಷಣ

ಒಂದು ತರಗತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಗುರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಬರುವ ಮೊದಲು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಳಗೆ ಒಂದು ಮೌನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ನೆನಪು, ಸಂಪರ್ಕ, ಸಂಶಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಅಳತೆ.

ನಿಜವಾದ ಚಿಂತನೆ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರವು ಅದರ ಕೊನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾತ್ರ.

ಗ್ಲೂಟಮೇಟ್: ಸಂದೇಶಗಳ ಸೇತುವೆ

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು “ಗ್ಲೂಟಮೇಟ್” (glutamate) ಮುಖ್ಯ. ಇದು ನರಕೋಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂದೇಶ ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ.

ಇದು ಸಿನ್ಯಾಪ್ಸ್ ದಾಟಿ ರಿಸೆಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಮುಂದಿನ ನರಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಸವಾಲು.

ಕಾಣದ ಸಂಜ್ಞೆಗಳತ್ತ ಹೊಸ ಒಳನೋಟ

ಈ ಸವಾಲಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು iGluSnFR4 ಎಂಬ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಪ್ರಕಾಶೋತ್ಪಾದಕ ಸಂವೇದಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ಗ್ಲೂಟಮೇಟ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ, ನರಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾದರಿಯತ್ತ

ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ: ನರಕೋಶವು ಕೇವಲ ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಘಟಕವಲ್ಲ. ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒಳಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ಲ ಸಂಜ್ಞೆಗಳೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ— ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆ, ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಮೂಲ.

ರೋಗಗಳ ಅರಿವಿಗೆ ಹೊಸ ದಾರಿ

ಈ ಅರಿವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಗ್ಲೂಟಮೇಟ್ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು Alzheimer's disease, Schizophrenia, Autism spectrum disorder, Epilepsy ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಬದಲಾಗಿದೆ: “ರೋಗ ಏನು?” ಅಲ್ಲ— “ರೋಗ ಹೇಗೆ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?”

ಸಹಕಾರದ ವಿಜ್ಞಾನ

ಈ ಸಾಧನೆ Allen Institute ಮತ್ತು Janelia Research Campus ಸಂಶೋಧಕರ ಸಹಕಾರದ ಫಲ. ಇದು ಒಂದು ನೆನಪು: ಆಳವಾದ ಅರಿವುಗಳು ಸಹಕಾರದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯ.

ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಈ ಸಂಶೋಧನೆ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

“ಮೆದುಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ— “ಅದು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಹಂತಕ್ಕೆ ನಾವು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು “ನಾನು ಯೋಚಿಸಿದೆ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕ್ಷಣ— ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಒಂದು ಚಿಂತನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು— ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೂಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನಾವು ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ—ಚಿಂತನೆಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ ನಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗಿಂತ ಆಳವಾದವು.

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ— ಮೆದುಳು ಕೇವಲ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ

ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು

lasgayit@gmail.com