ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 14-16ನೇ ಶತಮಾನ) ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿಂಗನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಈ ಯೋಜನೆ ಸಚಿವಾಲಯದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಧಿ'ಯ (National Culture Fund - NCF) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ (HAL) ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ (CSR) ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಸದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ (MPLADS) ಅನುದಾನದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಜಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.
ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಎರಡೂ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 38 ಕೋಟಿ ರೂ. ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳು MPLADS ನಿಧಿಯಿಂದ ಬರಲಿವೆ.
ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರವಾದ ಯೋಜನಾ ವರದಿಗಳನ್ನು (DPRs) ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು, ಸಚಿವಾಲಯವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪರಂಪರೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯನ್ನು (Heritage Conservation Architect) ನೇಮಕ ಮಾಡಲಿದೆ.
ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು, ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ, ಸುಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿವರವಾದ ದಾಖಲೀಕರಣ, ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ, DPRಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಆಯಾ ನಿಧಿ ಮೂಲಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಬಜಾರ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬಜಾರ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗಗಳು, ವಿಜಯ ವಿಠಲ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಶ್ರೀ ಭಾಷ್ಯಕಾರ ಗುಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿರುವ ಮಂಟಪ, ಹಾಗೂ ಸಿಂಗನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಿಖರವಾದ ಭೌತಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಯೋಜನೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಧಿ' (NCF) ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (ASI) ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (AAI) ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ASI ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಡಿಜಿಟಲ್ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
1996ರಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಧಿ' (NCF) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು (PSUs) ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೀಡಿದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಹಾಗೂ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪರಂಪರೆ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ASI ಸಂರಕ್ಷಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ದೀಪಾಲಂಕಾರ (illumination), ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.
NCF (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಫಂಡ್) ಒಂದು ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು (PSUಗಳು) ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ದಾನಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ (ಮೂರ್ತ ಹಾಗೂ ಅಮೂರ್ತ ಎರಡೂ) ರಕ್ಷಣೆ, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
NCF ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI) ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,697 ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವ ಗಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಶೇಖಾವತ್ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಕಾರ, 2021-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ 24 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ದೇಣಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ.
NCF ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು 'ಯೋಜನಾ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಮಿತಿ' (Project Implementation Committee - PIC) ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಲಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ (MoUs) ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
