ಮಾನವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಚಂದ್ರನು ವಿಸ್ಮಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಅದರ ಬದಲಾಗುವ ಕಲೆಗಳು (ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಹಂತಗಳು), ಚಾಂದ್ರಮಾನ ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಗಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿರುವ ನಂಟಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಾಂದ್ರ ದಿನಗಳು (ತಿಥಿಗಳು) ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು 'ನವಗ್ರಹ'ಗಳಲ್ಲಿ (ಒಂಬತ್ತು ಖಗೋಳ ಕಾಯಗಳು) ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . 'ಚಂದ್ರ ದೇವ'ನನ್ನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಆತನಿಗೆ ಇರುವ 'ಚಂದ್ರಶೇಖರ' (ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು) ಎಂಬ ಹೆಸರು, ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವುದು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ದಾನ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಮವಾರದ ದಿನವನ್ನು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ವಿಶೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಚಂದ್ರನ (ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನ) ಹಂತಗಳೂ ಸಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು 'ಬಲಿ-ತರ್ಪಣ' (ಮೃತರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು) ನೀಡಲು ಪ್ರಮುಖ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮನಸ್ಸು, ಭಾವನೆಗಳು, ತಾಯಿ, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ 'ಕಾರಕ' (ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗ್ರಹ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನ್ಮ ಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಶಿ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಭಾವ (ಮನೆ) ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸುಮಾರು ಎರಡೂ ಕಾಲು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಮೇಷದಿಂದ ಮೀನದವರೆಗಿನ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳ ಮೂಲಕ ಚಂದ್ರನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶ್ವಿನಿಯಿಂದ ರೇವತಿಯವರೆಗಿನ 27 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಂದ್ರನು ಸಂಚರಿಸುವಾಗ, ಆಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು 'ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರ' (ಹುಟ್ಟಿದ ಸಮಯದ ನಕ್ಷತ್ರ) ಅಥವಾ 'ದಿನದ ನಕ್ಷತ್ರ' (ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದ ನಕ್ಷತ್ರ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಿಂದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯವರೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ತಿಥಿ'ಗಳು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಲು, ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು, ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಗೃಹಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪಂಚಾಂಗವು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ, ತಿಥಿ, ನಕ್ಷತ್ರ, ವಾರ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜನ್ಮ ಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ದುರ್ಬಲನಾಗಿದ್ದರೆ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು, ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದು, ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸೋಮವಾರದಂದು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವುದು. ಕೆಲವರು "ಓಂ ಸೋಮಾಯ ನಮಃ" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನೂ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ, ಭೂಮಿ, ನದಿಗಳು, ಮಳೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತಹ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳು ಬಹಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾಲಗಣನೆ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.
ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಂತಾಲ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಲುಗುಬುರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಾರ್ಷಿಕ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಂತಾಲ ಭಕ್ತರು 'ಲುಗುಬಾಬಾ'ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. 'ಸೊಹ್ರಾಯ್' ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರಬಲ ಭಾವನೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಒಡಿಶಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ 'ಕುಮಾರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ' ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಒಡಿಶಾದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ 'ಬುಡಕಟ್ಟು' ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಮಾನವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 'ಚಂದ್ರ ಆರಾಧನೆ' ಎಂಬ ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಆಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನು ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನಮ್ಮ ನಂಟು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ.
ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ ರಾಜೇಶ್
ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು
