ಮುಂಬೈ: ದಿನಾ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಟೀ ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ತರಕಾರಿ ಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಬದಲಾಗುವ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಕೊಳೆಯಾಗಿ ಹೋಗುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೇ.! ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಈ ಸಣ್ಣ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಆಯಸ್ಸು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಯಾಕಂದ್ರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿದೆ. ಅದುವೇ, ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ನೋಟುಗಳು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಭರ್ಜರಿ 100 ಕೋಟಿ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಡಲು ಸಜ್ಜಾಗಿವೆ.
ಆದರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವೇನಲ್ಲ. ಹೌದು, 2012ರಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಜೈಪುರ, ಶಿಮ್ಲಾ, ಭುವನೇಶ್ವರ, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಎಂಬ ಐದು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ₹10ರ 100 ಕೋಟಿ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ, ಇದು 2017ರಲ್ಲಿ ಟೆಂಡರ್ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದರೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ತೊಡಕುಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2026ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೂ ಕರೆನ್ಸಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬಲವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ನೋಟುಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ—ಈ ಕಡಿಮೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಕೈ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಕೇವಲ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹತ್ತಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವೇ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಯಾಕಂದ್ರೆ, ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟು ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದೇ ವೇಳೆ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ, ಇದು ಯಂತ್ರಗಳು, ವಿಂಗಡಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಹೊಸ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೆಂದರೆ, ನೋಟಿನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳ ಕಾಲಗಣನೆ
1770: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡೆತನದ 'ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.
1861: 'ಪೇಪರ್ ಕರೆನ್ಸಿ ಆಕ್ಟ್' ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೋಟು ಮುದ್ರಣದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿತು.
1935: ನೂತನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನೋಟು ವಿತರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
1949: ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನೋಟು: ₹1 ನೋಟು - ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಬದಲಿಗೆ ಅಶೋಕನ ಸಿಂಹ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
1996: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸರಣಿಯ ನೋಟುಗಳ ಆರಂಭ.
2012: ಹವಾಮಾನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಾಗಿ ಜೈಪುರ, ಶಿಮ್ಲಾ, ಭುವನೇಶ್ವರ, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ₹10ರ 100 ಕೋಟಿ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಘೋಷಿಸಿತು.
2017: 2012ರ ಯೋಜನೆಯ ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಟೆಂಡರ್ ಹಂತ ತಲುಪಿದರೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಖರೀದಿ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ ರದ್ದಾಯಿತು.
2026: ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ಮುಖಬೆಲೆಯ ತಲಾ 100 ಕೋಟಿ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ಹೊಸ ಆರ್ಬಿಐ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದ ನೋಟನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಇದು ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. 2012ರ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ₹10ರ ಹತ್ತಿ ನೋಟಿಗೆ 96 ಪೈಸೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ನೋಟು ಕೇವಲ 9-10 ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶವು ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ವೆಚ್ಚ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ಇನ್ನು, RBI ನ ಒಟ್ಟು ಭದ್ರತಾ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವು 2024-25 ರಲ್ಲಿ ₹6,372.8 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 2025-26 ರಲ್ಲಿ ₹4,875.2 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು, ಅಂದರೆ 23.5% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಮುದ್ರಣ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ನೋಟು ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂದಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ RBI ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪಾಲಿಮರ್ ಪರವಾದ ವಾದವೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವುದು ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ನೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಅದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದ್ರೆ, ಹೊಸ ನೋಟುಗಳ ವೆಚ್ಚವೆಷ್ಟು?
ಖಚಿತ ವೆಚ್ಚವಿನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿರುವ ಪಾಲಿಮರ್ ಸಬ್ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಟೆಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಗಸ್ಟ್ 18ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿ ಇನ್ನೂ ನಿಗದಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಭದ್ರತೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬದಲಿ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿತಾವಧಿ ವೆಚ್ಚ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?
ಕಡಿಮೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಕೈಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ, ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಹತ್ತಿಯ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಆರ್ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಸಂಜಯ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಂತೆ,
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ $10 ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟು ಕಾಗದದ ನೋಟಿಗಿಂತ 3.8 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ $20 ನೋಟು 4.9 ಪಟ್ಟು, ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ 20-ಪೆಸೊ ನೋಟು 3.5 ಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದ 2-ಕಿನಾ ನೋಟು 4.8 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದ ಹಳೆಯ 9-10 ತಿಂಗಳ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, 3-4 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವೆಂದರೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಬಹುದು.
ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಪಾಠವೇನು?
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 1988ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, 1996ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾಲಿಮರ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ £5 ಮತ್ತು £10 ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷ ಹಾಗೂ £20 ನೋಟುಗಳು 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾಲಿಮರ್ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಶೇ. 30ರಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ನಗದು ಆಧಾರಿತ ಚಿಲ್ಲರೆ ವಹಿವಾಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
₹10 ಮತ್ತು ₹20ನ್ನೇ ಯಾಕೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಕಡಿಮೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಪಿಐ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಗದು ಬೇಡಿಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ನೋಟುಗಳ ನೈಜ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ನೆರವಾಗಲಿದೆ.
ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ವೆಚ್ಚವೇನು?
ಪಾಲಿಮರ್ನ ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆ ಹತ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ಇದು ಎಟಿಎಂ, ಕ್ಯಾಶ್ ರಿಸೈಕ್ಲರ್ ಮತ್ತು ವಿಂಗಡಣಾ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ದುಬಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಈ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯೇ?
ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮರದ ತಿರುಳಿನಿಂದಲ್ಲ, ಹತ್ತಿಯ ಉಪಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪಾಲಿಮರ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಧಾರಿತ. ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಆರ್ಬಿಐ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾರಿಗೆ, ಚಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪರಿಸರ ಪೂರಕತೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದ್ರೆ, ಯಾವಾಗ ಚಲಾವಣೆಗೆ ಬರಲಿವೆ?
ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ 2027ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಆರ್ಬಿಐ ಹೊಂದಿದೆ.
