ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದವು, ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದವು. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವಾಗಲಿ, ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುವ ಅನುಭವ ಇಂದಿಗೂ ಅದ್ಭುತವೇ ಸರಿ. ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನವು ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಮೊದಲು, ಇವುಗಳನ್ನು ದೈವಿಕ ಸೂಚನೆಗಳೆಂದು ಜನರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣಗಳು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿವೆ, ಯುದ್ಧಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತಿರುವುಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಚೀನಾದ ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥ ಶು ಜಿಂಗ್ (ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕ) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣದ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2134ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಗ್ರಹಣ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಅರಮನೆ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಶೀ ಮತ್ತು ಹೆ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರೆಂದು ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ದಂತಕಥೆಯೂ ಕೂಡ ಇದೆ. ನಿಖರ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 585ರ ಮೇ 28ರಂದು ಲಿಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೀಡಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೇನೆಗಳು ಹಾಲಿಸ್ ನದಿಯ ಸಮೀಪ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಹೆರೋಡೋಟೋಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೇ ಕತ್ತಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ದೇವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆಧುನಿಕ ಖಗೋಳ ಗಣನೆಗಳು ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಪೆಲೋಪೊನ್ನೇಸಿಯನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥೇನ್ಸ್ ಸೇನೆ ಸಿಸಿಲಿಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 413ರ ಆಗಸ್ಟ್ 27ರಂದು ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಸೇನಾನಾಯಕ ನಿಕಿಯಾಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಲಹೆ ಪಡೆದು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದ್ದರು. ಈ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಪ್ರಯೋಜನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಶತ್ರುಗಳು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಅಥೇನ್ಸ್ಗೆ ಭಾರೀ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
1504ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 29ರಂದು ಜಮೈಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಖಗೋಳ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ “ಚಂದ್ರ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ, ದೇವರು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಪುನಃ ಆರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದರೂ, ಆ ದಿನ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ನಡೆದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಖಚಿತ.
1869ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಂದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾರ್ಜ್ ಡೇವಿಡ್ಸನ್ ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಚಿಲ್ಕಾಟ್ ಕಣಿವೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇದ್ದರೂಸಹ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿಮತ್ತು ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಊಹಿಸಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಾಂತಗೊಂಡು ಅಧ್ಯಯನ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
1919ರ ಮೇ 29ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್ಟನ್ಅವರು, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣದವೀಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಸಮೀಪ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕು ವಕ್ರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್ಟೀನ್ ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಐನ್ಸ್ಟೀನ್ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
1973ರ ಜೂನ್ 30ರಂದು ಕಾನ್ಕೋರ್ಡ್ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗ್ರಹಣದ ನೆರಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು 70 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಯಾನದಿಂದಸೂರ್ಯನ ಕೊರೋನ ಕುರಿತು ಅಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.
1979ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. 1991 ಮತ್ತು 1999ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. 2009ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ದೀರ್ಘ ಗ್ರಹಣ ಕಂಡುಬಂದಿತು. 2017ರ “ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್” ಮತ್ತು 2024ರ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದತ್ತ ತಿರುಗಿಸಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.
ಒಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಣಗಳು ದೈವಕೋಪದ ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇಂದು ಅವು ವಿಜ್ಞಾನಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳಾಗಿವೆ. ದಿನದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸುವಾಗ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅದ್ಭುತ ಭಾವದಿಂದತುಂಬುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಆ ಅದ್ಭುತ ಭಯದಿಂದಅಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು.
ವಿಜ್ಞಾನವು ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸರಿಯಾದ ಸರಳೀಕರಣ. ಆದರೆ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಖಗೋಳ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ. ಚೀನಾ, ಗ್ರೀಸ್, ಭಾರತ, ಮಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತತ್ವಜ್ಞರು ಇದನ್ನು “ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ನೆನಪು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸೂರ್ಯನೂ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮಸುಕಾಗಬಹುದು. ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಗ್ರಹಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ನಿಶ್ಶಬ್ದ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೌನ. ಇವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ.ನಾವು ಗ್ರಹಣವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೂ ಅದು ಸಂಭವಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ರಹಸ್ಯಭಾವ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಗ್ರಹಣಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ: “ವಿಜ್ಞಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ನೋಡುವ ಅದ್ಭುತಭಾವ, ಅದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕು”.
ಒಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಣವು ರಾಜರನ್ನು ಕಂಗೊಳಿಸಿತು, ಯೋಧರನ್ನು ಕತ್ತಿ ಕೆಳಗಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿತು. ನಂತರ ಅದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಇಂದು ನಾವು ಅದನ್ನು ಸೆಕೆಂಡ್ಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗಣನೆ ಮಾಡಬಹುದು; ದೂರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ನೇರಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಹುದು; ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಣ್ಣಜ್ಜಿಗಳ (certified solar eclipse glasses) ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮಸುಕಾದಾಗ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬೆಳಕು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಕತ್ತಲಾಗಿ ಬದಲಾಗುವಾಗ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮೌನವಾಗುವಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಖಗೋಳೀಯ ಸರಳೀಕರಣವೇ? ಅಥವಾ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಯಾವುದೋ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಾನುಭವವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಕ್ಷಣವೇ?
ಇದು ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಿಖರ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸರಿಹೊಂದಿಕೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನವು ನಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ನೆನಪು,ಬೆಳಕು ಕೂಡ ನೆರಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಒಳಸೂಚಿಯನ್ನುತತ್ವಚಿಂತನೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಕುನ, ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಸಂಕೇತಎಂಬುದಾಗಿಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅತಿಭೌತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ?
ಹೀಗಾದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿಂತನೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಅತಿಭೌತಿಕ ಅರ್ಥಾನ್ವೇಷಣೆ; ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅವು ಇನ್ನೂ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ? ಒಂದೇ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುವ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ? ಗ್ರಹಣವು ನಮಗೆ ಕೇವಲ ನೆರಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು, ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಆಳವನ್ನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆಶ್ಚರ್ಯಭಾವದ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಆಕಾಶ ಕತ್ತಲಾದಾಗ, ನಾವು ಕೇವಲ ಬೆಳಕಿನ ಗಣಿತವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೇ? ಅಥವಾ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ನೆರಳಿನೊಳಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ? ಗ್ರಹಣವು ನೆರಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು, ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಆಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಆಶ್ಚರ್ಯಭಾವದ ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮೊಳಗೆ…
ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು
lasgayit@gmail.com
Advertisement