ದೆಹಲಿ: ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ 2026 ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ದೆಹಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಗಿಂತ ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ ದೆಹಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ಗಾಳಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪುರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಷಕಾರಿ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ದೆಹಲಿ, ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ 2026 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದಿದೆ. 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ 21 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 26 ಮತ್ತು 32 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ಸೋಮವಾರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಶ್ರೇಯಾಂಕ, ಯಾವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಬದಲು ನಗರಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ನೋ 198 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಲಿಯನ್-ಪ್ಲಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸತತ 8 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂದೋರ್ ನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ.
ಜಬಲ್ಪುರ್ 195 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಗ್ರಾ ತಲಾ 192 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NCAP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯ ನಡೆಸಿದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್, ರಸ್ತೆ-ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ, ಘನ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ನಿರ್ಮಾಣ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ನಗರಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ದೆಹಲಿಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (AQI) ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ 400 ದಾಟುತ್ತದೆ, "ತೀವ್ರ" ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ 450 ನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ದೆಹಲಿಯಂತಹ ಕಲುಷಿತ ನಗರವು ಅದರ ದಾಖಲಿತ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರಬಹುದು.
2025 ರ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ 157.3 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 32 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. 2025 ರಲ್ಲಿ ಇಂದೋರ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು, ಜಬಲ್ಪುರ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಸೂರತ್ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಬಾರಿಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿದೆ.
ದೆಹಲಿ 172 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದೊಂದಿಗೆ 21 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರೀನಗರ 162.6 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ 26 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರೆ, ಬೆಂಗಳೂರು 152.6 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ 32 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಅಧಿಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಟ್ನಾ ಈ ಮೂರಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸುಧಾರಣೆ ಸಾಧಿಸಿ 178 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 16 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
160.8 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 28 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬೈ, 147.7 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 35 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು 142.2 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 38 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೈದರಾಬಾದ್ 19 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ದೆಹಲಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದೆ.
ಮೂರು ಲಕ್ಷದಿಂದ 10 ಲಕ್ಷದವರೆಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಡಿಶಾದ ರೂರ್ಕೆಲಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ನಂತರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಫಿರೋಜಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಮರಾವತಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಒಡಿಶಾದ ಕಳಿಂಗ ನಗರವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ನಂತರ ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್ ಮತ್ತು ತಲ್ಚರ್ ಕೂಡ ಇವೆ.
ದೆಹಲಿಯ ಸ್ಥಾನ ಅಚ್ಚರಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಲುಷಿತ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೋವಿಡ್ ಪೀಡಿತ 2020 ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅದರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ PM10 ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಘನ ಮೀಟರ್ಗೆ 198 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳು ಮತ್ತು PM2.5 ಘನ ಮೀಟರ್ಗೆ 97 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳಾಗಿತ್ತು. ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಇವು ಭಾರತದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಾದ ಘನ ಮೀಟರ್ಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 60 ಮತ್ತು 40 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.
2025-26ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಗಾಳಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಜನವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ ಗಾಳಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಲುಷಿತ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಹಂತ IV ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
ಸೋಮವಾರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ 2026 ರ ಐದನೇ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೂರು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ 130 NCAP ನಗರಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಗರಗಳಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಿತಿಗಳಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
130 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 108 ನಗರಗಳು 2017-18 ರ ಮೂಲ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 2025-26 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ PM10 ಮಟ್ಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ, ಆದರೆ ಕೇವಲ 14 ನಗರಗಳು ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪೂರೈಸಿವೆ.
