ಒಂದು ವಿಮಾನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸಿಂಗಾಪುರದ ಮೂಲಕ ಜಕಾರ್ತಾಗೆ ಹೊರಟಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸೋಣ.
ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (IST) ಇದೆ. ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಮಯ ಬೆಂಗಳೂರಿಗಿಂತ 2 ಗಂಟೆ 30 ನಿಮಿಷ ಮುಂದಿದೆ. ಜಕಾರ್ತಾದ ಸಮಯ ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕಿಂತ 1 ಗಂಟೆ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗಿಂತ 1 ಗಂಟೆ 30 ನಿಮಿಷ ಮುಂದಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12 ಗಂಟೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2:30 ಮತ್ತು ಜಕಾರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1:30.
ವಿಮಾನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು 2 ಗಂಟೆ 30 ನಿಮಿಷ ಮುಂದೆ ಹೊಂದಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಕಾರ್ತಾಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತೆ 1 ಗಂಟೆ ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿಸಬೇಕು.
ಹೀಗಾಗಿ, ವಿಮಾನ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಗಡಿಯಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಮುಂದೆ–ಹಿಂದೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಸಮಯವಲ್ಲ; ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯ.
ಪ್ರಯಾಣದ ನಿಜವಾದ ಅವಧಿ ತನ್ನದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ.
ಜಕಾರ್ತಾದಿಂದ ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗಡಿಯಾರ 1 ಗಂಟೆ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಗಾಪುರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದು ಮತ್ತೆ 2 ಗಂಟೆ 30 ನಿಮಿಷ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವು ಬದುಕಿದ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಆ ಗಡಿಯಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಂತೆ ಮುಂದೆ–ಹಿಂದೆ ಜಿಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗಾದರೆ— ಗಡಿಯಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಸಮಯವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಈ ಸರಳ ಅನುಭವವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ—
ಸಮಯವೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು?
ನಾವು ಸಮಯವನ್ನು ಗಡಿಯಾರದಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ಸೆಕೆಂಡ್. ನಿಮಿಷ. ಗಂಟೆ. ಆದರೆ ಗಡಿಯಾರ ತೋರಿಸುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುವ ಕಾಲ ಒಂದೇ ವಿಷಯವಲ್ಲ.
ಕಾಲವಲಯ ಎಂಬುದು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಮನುಷ್ಯರು ರೂಪಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆದರೆ ಭೌತಿಕ ಕಾಲ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದದ್ದು.
ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು—
ಸಮಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರವಲ್ಲ.
ವಿಶೇಷ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೂ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಸಮಯದ ಅಳತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ಕಾಲವಿಸ್ತರಣೆ — Time Dilation ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾದ ಅಣು ಗಡಿಯಾರಗಳಿಂದ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಳೆಯಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಕಾಲವಲಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕಾಲವಿಸ್ತರಣೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಹೀಗಾಗಿ, ಗಡಿಯಾರ ತೋರಿಸುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭೌತಿಕ ಕಾಲ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜಕಾರ್ತಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿದರೆ, ಸಿಂಗಾಪುರದ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಾವು ಒಂದು ಗಂಟೆ ‘ಹಿಂದೆ’ ಇದ್ದೇವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ನಾವು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ?
ಗಡಿಯಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ—ಹೌದು, ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬದುಕಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ? ಇಲ್ಲ.
ನಾವು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದುಕಿಲ್ಲ. ಆ ಒಂದು ಗಂಟೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಗಡಿಯಾರದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ನಮ್ಮ ದೇಹದ ವಯಸ್ಸು, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ, ಉಸಿರಾಟ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಬೇರೆ ಕಾಲವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದರಿಂದ ನಾವು ‘ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯ’ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ—
ಬಹುಶಃ ಸಮಯದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣವೇ ಇದೇ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಭ್ರಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಸಮಯವನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ವಿಷಯ. ಎರಡು ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆದ ಭೌತಿಕ ಅವಧಿ ಮತ್ತೊಂದು. ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅನುಭವಿಸುವ ರೀತಿ ಇನ್ನೊಂದು.
ಜಕಾರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ‘ನಮಗೆ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿತು’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿದಾಗ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಸಮಯವನ್ನು ನಾವು ಕೇವಲ ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ?
ಗಡಿಯಾರ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ದೇಹ ಸಮಯವನ್ನು ಬದುಕುತ್ತದೆ; ಚೇತನ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ನಿಮಿಷ ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರೆ ಅದು ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗಂಟೆ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರೆ ಅದು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳು ಬಹಳ ದೀರ್ಘ. ಆಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷವೇ. ಎರಡು ಗಂಟೆ ಎರಡು ಗಂಟೆಯೇ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅನುಭವ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೇ ಅನುಭವದ ಕಾಲ — psychological time ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಅದು ಗಡಿಯಾರದಿಂದ ಅಳೆಯುವ ಕಾಲವಲ್ಲ; ಮೆದುಳು, ಗಮನ, ಭಾವನೆ, ನೆನಪು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ.
ಹೀಗಾಗಿ—
ಭೌತಿಕ ಕಾಲವನ್ನು ಗಡಿಯಾರ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅನುಭವದ ಕಾಲವನ್ನು ಚೇತನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ಗಂಟೆ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಗಂಟೆ. ಆದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಸಂತೋಷವೂ ಆಗಬಹುದು, ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ನೋವೂ ಆಗಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅನುಭವ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ— ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.
ಆದರೆ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ? ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆದರೆ ಕಳೆದ ಒಂದು ಕ್ಷಣ? ಅದು ಕಳೆದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಬದುಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನುಭವವಾಯಿತು. ನೆನಪಾಯಿತು. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಒಂದು ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಯದ ಮೌಲ್ಯ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಾವು ಏನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಇಲ್ಲಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ— ಸಮಯ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಸಾಗುತ್ತಿದೆ?
ಭೂಮಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಹ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನಾವು ‘ಸಮಯ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಅಥವಾ ಸಮಯವು ಈ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೂಲಭೂತವಾದ ವಾಸ್ತವವೇ? ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇದರ ಅಂತಿಮ ಉತ್ತರ ಇನ್ನೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಅದು ನಮಗೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ— ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ, ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲ.
ಒಂದು ಕಡೆ ಭೌತಿಕ ಕಾಲ—ಗಡಿಯಾರ, ಚಲನೆ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯ ಜಗತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅನುಭವದ ಕಾಲ—ನೆನಪು, ಭಾವನೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಚೇತನದ ಜಗತ್ತು. ಮತ್ತು ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ನಿಂತಿರುವುದು ನಾವು.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ಒಂದು ಕಾಲವಲಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮುಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು, ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು.
ಜಕಾರ್ತಾದಿಂದ ಸಿಂಗಾಪುರದ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮರಳುವಾಗಲೂ ಅದೇ ಆಟ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಡಿಯಾರದ ಸಮಯ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದರೂ, ಬದುಕಿದ ಸಮಯ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಸಮಯದ ಅಳತೆಯಲ್ಲೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅವಧಿಯ ಅನುಭವವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಕೂಡ 1955ರಲ್ಲಿ, ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು “ಹಠದಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಭ್ರಮೆ” ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.¹
ಸಮಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ನಾವೇ? ಬಹುಶಃ ಉತ್ತರವನ್ನು ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬೇಕು.
ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಆಳ, ಅದರ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಅಥವಾ ಸಮಯದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ ನಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಆಚೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ?
Source: ¹ ಮೂಲ: Albert Einstein, letter to the family of Michele Besso, 1955. English original: “The distinction between past, present and future is only a stubbornly persistent illusion.”
ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು
lasgayit@gmail.com
