ದೀಪಾವಳಿ ದೀಪಗಳ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಜೆಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದೀಪಾವಳಿ ದಿನ ಎಷ್ಟು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು? ದೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಎಣ್ಣೆ ಇದೆಯೇ? ದೀಪಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ದೀಪಗಳ ಎಣ್ಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮವಿದೆಯೇ?
ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ, ತಾವಿರುವ ಪ್ರದೇಶ, ಕುಟುಂಬ ಆಚಾರ, ಪೂಜಾವಿಧಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚ ಬಹುದು.
ಐದು ದೀಪಗಳು ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಏಳು ದೀಪಗಳು ಸಪ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಒಂಬತ್ತು ದೀಪಗಳು ನವಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿಕಾ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ದೀಪಗಳು ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಬಹುದು.
ದೀಪಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಬೇಕು?
ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಜೆಯಂದು ಪೂಜಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಇಪ್ಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಬೇಕು, ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ ಬಳಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಯ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ದೀಪಗಳನ್ನು ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ದುಃಖಗಳನ್ನು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದೀಪವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ದೀಪಾವಳಿ ರಾತ್ರಿ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಶನಿ ಗ್ರಹವು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿ ಆಕೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ದೀಪಾವಳಿ ದಿನದಂದು ರಾತ್ರಿ ಮೊದಲ ದೀಪವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಈ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹಾಕಿ ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಪಂಚ ಭೂತಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಗಾಳಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ದಿನದಂದು ನಾವು ಹಚ್ಚುವ ದೀಪವು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪವು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೀಪ: ಇದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಅಥವಾ ದೇವತೆಯ ಆಕೃತಿಯನ್ನೇ ದೀಪದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ದೀಪವಾಗಿದೆ. ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಪಂಚಮುಖ ದೀಪ: ಇದು ಐದು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬಲ್ಲ ದೀಪವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಮುಖಗಳನ್ನು (ಬತ್ತಿ ಇಡುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು) ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಂಕೇತಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಲ್ಲಿನ ದೀಪಗಳು: ಇವು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ದೀಪಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಶಿವಶಂಕರ್
ಸಮಕಾಲೀಕ ಕನ್ನಡ ಡೆಸ್ಕ್