ನವರಾತ್ರಿಯ ಭಕ್ತಿಯ, ಸಂಭ್ರಮದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ನಾಡು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಲೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳಿತಿನ ಶಾಶ್ವತ ವಿಜಯವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವದ ಪ್ರತೀಕ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ದಸರಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ತೆರೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ ಪರಂಪರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಚರಣೆಗಳು, ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆರುಗು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ವೈಭವವನ್ನು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿರಳ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅದ್ಭುತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಳ್ಳುವ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ಅರಮನೆಯ ಭವ್ಯ ಗುಮ್ಮಟಗಳು, ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ದೀಪಗಳ ಸಾಲು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಬಳಿಕ ಮನಮೋಹಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಉತ್ಸವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳು ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಈ ಸಂಭ್ರಮ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ದಸರಾ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಂಬೂಸವಾರಿ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಈ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಅಲಂಕೃತ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತುಕಡಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ ನೀಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಪರಂಪರೆ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಮೇಲಿನ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಂಟನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಅಧಿದೇವತೆಯೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಮಹಿಷಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ವಿರುದ್ಧ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯವನ್ನೂ ಈ ಪರಂಪರೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧವೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಿಯ ವಿಜಯದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶವೊಂದು: ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸತ್ಯ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವೇ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತವೆ.
ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮೆ ಕಥೆ ಪ್ರಕಾರ, ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಮಹಿಷಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಹಂಕಾರ, ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದೈವಿಕ ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿಯ ವಿಜಯವೆಂದು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಜಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ನಾಶ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಆಚರಣೆಗಳ ರೂಪ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಸಾರುವ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ. ಕೋಪವನ್ನು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ, ದ್ವೇಷವನ್ನು ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲ್ಲುವುದಷ್ಟೇ ನಿಜವಾದ ವಿಜಯವಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
'ವಿಜಯದಶಮಿ' ಎಂಬ ಪದವು ವಿಜಯದ ಭಾವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. 'ದಶಮಿ' ಎಂದರೆ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಹತ್ತನೇ ತಿಥಿ. ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಯಶಸ್ಸು, ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಶುಭಾರಂಭಗಳ ಆಶಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೊಸ ಉದ್ಯಮ ಆರಂಭಿಸಲು, ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಅನೇಕರು ಈ ದಿನವನ್ನು ಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿನಯ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿಯೂ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ರೈತರಿಗೆ ಈ ಕಾಲವು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಸುಗ್ಗಿಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಸಂಭ್ರಮದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲಿಗೆ ವಿಜಯದಶಮಿ ರಾಜವೈಭವದ ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಹೌದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಭ್ರಮವೂ ಹೌದು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವವೂ ಹೌದು. ಜೊತೆಗೆ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಹಬ್ಬವೂ ಆಗಿದೆ.
ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಎಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ: ಸತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪರಂಪರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.