ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಮತ್ತು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವಿ ರಾಧೆಯ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಷ ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, ಶನಿವಾರದಂದು ಬಂದಿದೆ.

'ರಾಧಾ ಜಯಂತಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶುಭ ದಿನವು ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ನಡುವಿನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರೀತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯು ಅಪೂರ್ಣ ಎಂಬುದು ವೈಷ್ಣವ ನಂಬಿಕೆ. 'ರಾಧಾ-ಭಾವ'ದ ಸಾರವು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲಿನ ರಾಧೆಯ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಧೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪಠಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಈ ದಿನವು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

ಅನೇಕ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವಿ ರಾಧೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ (ಪರಾ-ಶಕ್ತಿ) ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ನಡುವಿನ ದಿವ್ಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಜೀವಾತ್ಮ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆತ್ಮ) ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ (ಪರಮ ಆತ್ಮ) ಮಿಲನದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಧೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.

ರಾಧಾಷ್ಟಮಿ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ

ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಎದ್ದು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮನೆಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಹೂವುಗಳು, ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳು, ಗಂಧದ ಲೇಪ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು. ದೇವಿ ರಾಧೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ "ರಾಧೆ ಕೃಷ್ಣ" ಮತ್ತು "ರಾಧೆ ರಾಧೆ" ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಾಡಬಹುದು. ಸಾಧ್ಯವಿರುವವರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೈವಿಕ ಜೋಡಿಗೆ (ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ) ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಧಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಆಚರಣೆಯು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಅನೇಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ರಾಧಾ ದೇವಿಯು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ತತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ರಾಧೆಯ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೀತಿ, ತಾಳ್ಮೆ, ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಂತಹ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯು ಒಂದು ಅವಕಾಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವ

ಅನೇಕ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುವ ಬದಲು ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪರಮ ಪುರುಷನ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಚೇತನ) ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ರಾಧೆಯು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಶಕ್ತಿ) ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ರಾಧೆಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮಾವಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಭಗವಂತನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ 'ರಾಧಾ-ಭಕ್ತಿ'ಯ ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯು ಕೇವಲ ಜನ್ಮದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ ಇದು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ಮೂಲಕ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯ ದಿನದಂದು ರಾಧಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಹೃದಯವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನವು ರಾಧೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ನಾವು ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸೋಣ.

ಭೂಮಿಗೆ ರಾಧೆ ಬಂದಿದ್ದೇಕೆ?

ರಾಧಾಷ್ಟಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ರಾಧಾರಾಣಿಯ ಭೂಲೋಕದ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಧಾರಾಣಿಯ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ವಾದದಿಂದ ಈ ಶಾಪದ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೋಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಾ ಎಂಬಾಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಬಿಡದಂತೆ ಶ್ರೀಧಾಮನಿಗೆ ಕಾವಲಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ರಾಧಾರಾಣಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಧಾಮ ತಡೆದಾಗ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಯಿತು. ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಧಾರಾಣಿಯು ಶ್ರೀಧಾಮನಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಾಳು ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಅತೃಪ್ತನಾದ ಶ್ರೀಧಾಮನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, “ನೀನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯೆಯಾಗಿ ಜನ್ಮತಾಳಿ, 100 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ವಿರಹ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸು ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದನು. ಈ ದೈವಿಕ ಶಾಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ರಾಧಾರಾಣಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದೈವಿಕ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿರಹದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಳು ಎಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ ರಾಜೇಶ್

ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು