ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಂತವಾದ, ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಅವರ 'ಸಿರಿ ಸಂಪಿಗೆ' ಒಂದು. ಇದನ್ನು ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1991) ಪಡೆದ ನಾಟಕದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಂದ ನೆರಳಿನ ವರಾಂಡಾ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವ ಬರಹಗಾರರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಓದುತ್ತಾರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಳೆದ ವಾರ, ಜನವರಿ 2 ರಂದು - ಅವರ 89 ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ. ಅವರಿಗೆ ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ(The New Indian Express) ರಾಮನಾಥ್ ಗೋಯೆಂಕಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮಾನ್‌ನ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನಗದು ಬಹುಮಾನ, ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಟ್ರೋಫಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅವರನ್ನು 'ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ, ಚಿಂತಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ' ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ.

ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರಿಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಥವಾ 'ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಘೋಡಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ತುಂಬುವ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಬೆಳೆದ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,000 ಜನರಲ್ಲಿ, 15 ಅಥವಾ 20 ಜನರು ವಿದ್ಯಾವಂತರಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾವು ದನ ಮೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು; ಆಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಜೀವನ ಕ್ರಮ ತೀರಾ ಭಿನ್ನ. ಜನಪದವು ಜನರು ಏನಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾರಿಗೂ ಓದುವುದು ಅಥವಾ ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆಂದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿದರು ಕಂಬಾರರು.

1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದ ಕಂಬಾರರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೋದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯು ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳಿಗೂ ಹೇಗೆ ತಲುಪಿತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ನಾವು 'ಸ್ವತಂತ್ರ', 'ಹೋರಾಟ' ಮತ್ತು 'ಮುಷ್ಕರ' ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಗೆ ನಾವು ಪಡೆಯುವ ಒಂದೇ ಪದ) ನೋಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 'ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿವೆಯೇ?', 'ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈಗ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಯೇ?' ಮುಂತಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪದಗಳು, ವಿಷಯಗಳು ನಮ್ಮ 'ಬಯಲಾಟಗಳು' (ತೆರೆದ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ) ಮತ್ತು 'ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲಿಪಿಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನಾಟಕಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬರೆಯುವುದರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ನೀವು ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ, ನೀವು ಪುನಃ ಬರೆಯುತ್ತೀರಿ, ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೀರಿ. ಇದು ಶ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಬಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜನಪ್ರಿಯ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ 34 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ನಾಟಕಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು - ಕಾಡು ಕುದುರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ (ನಾಯಿ ಕಥೆ ನಾಟಕದ ರೂಪಾಂತರ) ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

ಕಂಬಾರರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆ ಅವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಬರಹಗಾರ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ್ ಅವರದ್ದು. ಅವರು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಓದಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ನವೋದಯ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿ) ಬರಹಗಾರರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಅವರ ಕೃತಿ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಂಬಾರರು.

ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ್, ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ ಮುಂತಾದ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದರು - ಅವರು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಅವರು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಇದ್ದರು. ಪುರಾಣಿಕ್ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವಿಮರ್ಶಕ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು - ನಾನು ಅವರನ್ನು ಒಂದೇ ನೋಡಿದ್ದೆ, ಅವರಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದೇನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಎ.ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್, ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅನುವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಅವರು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಬಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.

ಬರವಣಿಗೆಯ ರಹಸ್ಯವೆಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು, ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಎಂದು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ಕಂಬಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದಶಕಗಳಿಂದ ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ದಣಿವರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, 13 ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು, ಆರು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ (2021) ಮತ್ತು ಪದ್ಮಶ್ರೀ (2001) ರಿಂದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2010) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸತ್ಯಭಾಮ ಕಂಬಾರ ಅವರ ನಿಧನ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಬರವಣಿಗೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ.