ನವದೆಹಲಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (NSA) ಅಜಿತ್ ದೋವಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ 20ರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಚರ ವೃತ್ತಿಗೆ ಹೊಸಬರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಚೀನಾ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆ ಒಂದು ಘಟನೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ದೋವಲ್ ಆತಂಕಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಜೀವನದ ಒಂದು ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸಿತು; ಆ ಪಾಠವು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿತಭಾಷಿಯಾಗಿರುವ NSA, ಶನಿವಾರ ಐಐಟಿ (IIT) ರೂರ್ಕಿಯ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಆ ಸಾಹಸಮಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ದೋವಲ್ ಹೇಳಿದರು. ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ (PLA)ಯ ಚಲನವಲನಗಳು ಹಾಗೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕುವುದು ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅಜಿತ್ ದೋವಲ್

"ನಾನು ನನ್ನ 20ರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆಗ ಅದು ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದೆ," ಎಂದು ದೋವಲ್ ಹೇಳಿದರು.

ಸಿಕ್ಕಿಂ ಹಿಂದೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಾಮ್ಗ್ಯಾಲ್ ರಾಜವಂಶದ ಚೋಗ್ಯಾಲ್‌ಗಳು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ, 1950ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು, ಅದರಂತೆ ಅದು ಭಾರತದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ, ಇದು ಸಿಕ್ಕಿಂಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.

ಸಿಕ್ಕಿಂ 1975ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಯಿತು - ಈ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇಂದಿಗೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ವಿಲೀನದ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ 'ರಾ' (RAW) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗೌಪ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿತ್ತು.

ಈ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ದೋವಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ತಾವು ಗಡಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾಗಿ ದೋವಲ್ ವಿವರಿಸಿದರು. ಆ ತಂಡವು ಎಂಟು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, 15 ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೂ ತಂಡದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸುದ್ದಿ ಬರಲಿಲ್ಲ.

"ನನಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿಪರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿಯೂ ತೀವ್ರ ಆತಂಕದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಬದುಕಿದ್ದಾರೋ ಅಥವಾ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಏನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ," ಎಂದು ದೋವಲ್ ಹೇಳಿದರು. ಹಿಮಪಾತ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಯಾವುದೇ ವರದಿಗಳು ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ತಮಗೆ ಕರೆ ಬಂದಿದ್ದನ್ನು ದೋವಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. "ನನ್ನ ಮೇಲಧಿಕಾರಿ, 'ನೀವು ಕೆಲವರನ್ನು ಆಚೆ ಕಡೆಗೆ (ಗಡಿಯಾಚೆಗೆ) ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೀರಾ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು." "ನಾನು, 'ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬರುತ್ತಿರಬೇಕು' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೆ," ಎಂದು ದೋವಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ತಂಡವು ಚೀನೀ ಸೇನೆಯ ವಶಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರ ಆತಂಕ ನಿಜವಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೂ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ, ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ಬಹುಶಃ ಯಾವುದೋ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು" ಎಂದು ದೋವಲ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. "ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಲುಗಿಹೋಗಿ, ತೀವ್ರ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿದರು," ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರರು (NSA) ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

'ಇದು ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂತ್ಯ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ'

ಇಪ್ಪತ್ತರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದ ದೋವಲ್‌ಗೆ, ಈ ಘಟನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಘಾತಕಾರಿ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ದೋವಲ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.

"ಇದು ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂತ್ಯ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ನಾನು ಹೊಸ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಅವೃತ್ತಿಪರ (unprofessional) ನಡೆಯಾಗಿ ಕಂಡೆ," ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೋವಲ್ ಅವರಿಗೆ ಕ್ಲೀನ್ ಚಿಟ್ (ದೋಷಮುಕ್ತರೆಂಬ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ) ಸಿಕ್ಕಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ತಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತನಿಖಾ ತಂಡವು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. "ನನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ, ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದೆ," ಎಂದು ದೋವಲ್ ಹೇಳಿದರು.

ತಮ್ಮನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಆ ಅನುಭವವು ಅವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಲಕಿತು ಮತ್ತು ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. "ನಾನು ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹತಾಶೆ ಅಥವಾ ಕುಗ್ಗಿದ ಭಾವನೆ ಮೂಡುವ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು," ಎಂದು ದೋವಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆದರೆ, ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ (Intelligence Bureau) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಶೆರ್ಪಾ ಒಬ್ಬರು ನೀಡಿದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಲಹೆಯು, ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

"'ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಕ್ಷೆ ಓದುವ (map-reading) ವಿಷಯವಷ್ಟೇ. ಕೆಲವರು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ'," ಎಂದು ಆ ಶೆರ್ಪಾ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ದೋವಲ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ, ಆ ಶೆರ್ಪಾ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ದೋವಲ್ ಹೇಳಿದರು.

ನಂತರ ಆ ಶೆರ್ಪಾ ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. "ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನೀವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ," ಎಂಬುದು ಆ ತತ್ವವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ದೋವಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೋವಲ್ ಅವರಿಗೆ, ಆ ಸಲಹೆಯು ಜೀವನವನ್ನೇ ನೋಡುವ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಅಂದಿನಿಂದ, ದೋವಲ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಗೂಢಚಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. 2014ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ (NSA), ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲಿನ 2016ರ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌ಗಳು, 2019ರ ಬಾಲಾಕೋಟ್ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ ಮತ್ತು 2025ರ 'ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂದೂರ್' ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.