ನವದೆಹಲಿ: ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿನ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಂಚನೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢಪಟ್ಟರೆ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗುರುವಾರ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ವಂಚನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜಾಯ್‌ಮಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆರ್‌ಬಿಐ) ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ, ವಂಚನೆ ತಡೆಗೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಇರಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಸುದ್ದಿಸಂಸ್ಥೆ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.50ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಸುಮಾರು ₹800 ಕೋಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ದಂಡದ ಭಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ!
ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ ಕೆವೈಸಿ (ನಿಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು-2026 ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 30ರೊಳಗೆ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರೊಳಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಯಾವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.
“ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಚಾರಗಳು. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವು ಎಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, “ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೂಕ್ತ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ನಡೆದಿರುವುದು ದೃಢಪಟ್ಟರೆ, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಅವರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು” ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟು ಕಂಡರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಕ್ಷಣ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ
ಇದೇ ವೇಳೆ ಖಾತೆದಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಅಂತಹ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವಹಿವಾಟು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಖಾತೆದಾರರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇರ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉಳಿತಾಯದಾರರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. “ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹಣ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಖಾತೆದಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಹಿವಾಟಿನ ದಾಖಲೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (ಎಐ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು” ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವಾಣಿಜ್ಯ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ವಹಿವಾಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಏಕಾಏಕಿ ಆರ್‌ಟಿಜಿಎಸ್ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಏಕೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪೊಲೀಸರಿಗೂ ತಕ್ಷಣ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು
ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಮೀಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆಯೂ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ.
ಇದರಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ವಂಚಕರ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅವರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ವಂಚಕರ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ಬಳಿಕ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ ವರದಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ವಂಚನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
“ವರದಿ ನೀಡುವುದು ಶವಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಅಪರಾಧವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು” ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ನಿಗದಿಯಾಗಲಿ
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಆರ್. ವೆಂಕಟರಮಣಿ, ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ? ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಏನು?” ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವಂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಶಾಮೀಲಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಷರತ್ತು ಇರಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮ್ಯೂಲ್ ಖಾತೆಗಳ ಬಳಕೆಗೂ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಸೂಚನೆ
ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ‘ಮ್ಯೂಲ್ ಖಾತೆ’ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಖಾತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಹಲವು ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, ಕದ್ದ ಹಣದ ಮೂಲ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ, ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕೃತ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆರ್‌ಬಿಐಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಇಡೀ ಹಣಕಾಸು ವಲಯಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ವಂಚನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತನಿಖೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳ ತಡೆ, ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.
9,400 ಖಾತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ: ವಾಟ್ಸ್‌ಆ್ಯಪ್
ವಾಟ್ಸ್‌ಆ್ಯಪ್ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್, ವೇದಿಕೆಯು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ 9,400 ಖಾತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
