ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಶಿವನ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಯ (ಬೆಳಕಿನ) ಸಂಕೇತ. ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾರಲು ಬೆಂಕಿಯ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 12 ಪ್ರಮುಖ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸರ್ವೋಚ್ಚರು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಶಿವನು ಅನಂತ ದೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ತಂಭದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಆ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ವರಹ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಂಸದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆರಂಭ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನು ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದಾಗ, ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಆತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಈ ಅಗ್ನಿ ಸ್ತಂಭವು ತಣ್ಣಗಾಗಿ ೧೨ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸ.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಆ ಅನಂತ ದೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ತಂಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಶಿವನ ಅನಂತ ದೈವಿಕ ವೈಭವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. 'ಜ್ಯೋತಿ' ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 'ಲಿಂಗ' ಎಂದರೆ ದೈವಿಕ ಸಂಕೇತ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಅನಂತ ದೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ.

ವೈದಿಕ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಶಿಚಕ್ರವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಮೇಷ - ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಗುಜರಾತ್)

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಜನರು ತಮ್ಮ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ವೃಷಭ - ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಶ್ರೀಶೈಲಂ)

ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಕುಟುಂಬದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ವೈವಾಹಿಕ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಶುಭಕರ.

ಮಿಥುನ - ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಉಜ್ಜಯಿನಿ)

ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಕಾಟಕ- ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ)

ಕೌಟುಂಬಿಕ ಶಾಂತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಿಂಹ - ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ (ಜಾರ್ಖಂಡ್)

ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ಯಾ - ಭೀಮಾಶಂಕರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)

ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಆಶೀರ್ವಾದ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ತುಲಾ - ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ (ತಮಿಳುನಾಡು)

ಈ ದೇವಾಲಯವು ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೃಶ್ಚಿಕ - ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ (ಗುಜರಾತ್)

ಭಯ ನಾಶ, ಶತ್ರು ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಧನಸ್ಸು - ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ವಾರಣಾಸಿ)

ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಗುರುವಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಮಕರ - ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)

ಕರ್ಮ ಫಲಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಪೂರ್ವಜರ ಪಾಪಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಗಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಂಭ - ಕೇದಾರನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ)

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿ, ತ್ಯಾಗ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೇದಾರನಾಥನ ದರ್ಶನವು ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಮೀನ - ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)

ಭಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ, ಕುಟುಂಬ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಶಿವ ಆರಾಧನೆಯು ಎಲ್ಲಾ ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ. ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು "ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ" ಎಂಬ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ರಾಶಿಚಕ್ರ ಅಥವಾ ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಭಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶೈವ ಧರ್ಮ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ರಾಶಿಚಕ್ರ-ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅನುಸರಿಸುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.

ಡಾ. ಪಿ. ಬಿ. ರಾಜೇಶ್

ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು