ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನವನ್ನು (ತೈಲಾಭ್ಯಂಗ ಸ್ನಾನ) ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನರಕಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಮೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಅಂದು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಲು 'ಅಭ್ಯಂಗಸ್ನಾನ' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದೂಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಈ ದಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೂ ಜಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದೇವಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ಪುಣ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯೂ, ಬಿಸಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ದೇವಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೇಹದ ನರನಾಡಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಸಂಚಲನ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮವು ಒಣಗುವುದನ್ನು ತಡೆದು ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶರೀರದ ಆಯಾಸವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣೆಯಾದ ಹಳದಿಕುಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ನೀರಾಟ್. ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ದೇವಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಳದಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇವೀ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ರೋಗಶಾಂತಿ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಳದಿಕುಳಿ ಎಂಬ ಆಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಇತರ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕಲಕಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಕ್ತರು ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ನೀರಾಟ್ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಝಂಜೆರಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುತ್ತಾರಮ್ಮನ ಹಳದಿ ನೀರಾಟ್ಟು ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಮುತ್ತಾರಮ್ಮನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಹಳದಿ ನೀರಾಟ ಉತ್ಸವಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಪೊಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಹಳದಿನೀರು ತಯಾರಿಸಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಳದಿನೀರಾಟ್ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ ಇತರ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ನೇರವಾಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಮಕಾಲೀಕ ಕನ್ನಡ ಡೆಸ್ಕ್