ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಆಗಿ ಹಣದ ಪ್ರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಹಲವು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಇದು ದೂರದ ಯಾವುದೋ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯವಲ್ಲ—ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಆರ್ಥಿಕ ವಾಸ್ತವ. ಇಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದ್ರವ್ಯತೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ವೆಚ್ಚ, ಉಳಿತಾಯದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲ ಹಾಗೂ ಹಣದ ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಹುದು.
ದೇಶದ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಗದಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಕಾರ್ಯ ಸವಾಲಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ.
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ಉತ್ತರ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಲು ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ಆರ್ಬಿಐ ಏಕೆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು?
ಸದ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವಿದೆ. ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಚಲಾವಣೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಆರ್ಬಿಐ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ಹಣದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದೈನಂದಿನ ಹಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ನಡುವೆ ಪೈಪೋಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಇಳಿಯುತ್ತವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹9.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವಿತ್ತು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದು ₹10 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿ, ಸುಮಾರು ₹11 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು.
ಕಾಲ್ ಮನಿ ದರವು ರೆಪೊ ದರಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬಾ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದರೆ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರಗಳ ಮೇಲೆ ಆರ್ಬಿಐ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಲು ಅವು ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹9.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದ್ರವ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ₹10 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸುಮಾರು ₹11 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನೂ ತಲುಪಿತ್ತು. ಕಾಲ್ ಮನಿ ದರವು ರೆಪೊ ದರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿದರೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರಗಳ ಮೇಲೆ ಆರ್ಬಿಐ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದ್ರವ್ಯತೆ ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ?
ಬ್ಯಾಂಕ್ವೊಂದು ಆರ್ಬಿಐನಿಂದ ಬಾಂಡ್ ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಅದು ರೂಪಾಯಿ ಹಣವನ್ನು ಆರ್ಬಿಐಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಾಂಡ್ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಹಣವು ಬಾಂಡ್ನ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಆರ್ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಿಂದ 1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಏಕೆ?
ಹೌದು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ₹1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಬಿಐ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆರ್ಬಿಐಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪಾವತಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಬಾಂಡ್ಗಳ ಮಾರಾಟದ ನಿಖರ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಏನು?
ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ:
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 2026: ₹50,000 ಕೋಟಿ — ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಂತ
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2026: ₹25,000 ಕೋಟಿ — ಎರಡನೇ ಹಂತ
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2026: ₹25,000 ಕೋಟಿ — ಮೂರನೇ ಹಂತ
ಇದುವರೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿವೆ?
ಮೊದಲ ಹಂತದ ಬಾಂಡ್ ಮಾರಾಟಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಬಾಂಡ್ಗಳ ಯೀಲ್ಡ್ಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಬಾಂಡ್ಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್ ಯೀಲ್ಡ್ ಜೂನ್ 2026ರ ಬಳಿಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶೇ.7ರ ಗಡಿ ದಾಟಿತ್ತು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಬಾಂಡ್ ಯೀಲ್ಡ್ ಒಂದೇ ವಹಿವಾಟಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 22 ಬೇಸಿಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಗಳಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೀಲ್ಡ್ಗಳು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆರ್ಬಿಐ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆರ್ಬಿಐ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ಇದು ಆರ್ಬಿಐನ ರೆಪೊ ದರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರೆಪೊ ದರ ಶೇ.5.25ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಆರ್ಬಿಐ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ದರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಈ ಕ್ರಮ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ಅವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೀಡುವ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಕಾಲ್ ಮನಿ ದರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದರವು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ದರವಾದ ರೆಪೊ ದರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ ಆರ್ಬಿಐ ಬಯಸುತ್ತದೆ.
ಹಣದುಬ್ಬರವು ಈ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
ಹಣದುಬ್ಬರವು ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೇರ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆರ್ಬಿಐಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅವಕಾಶದ ಮೇಲೆ ಅದು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಚಿಲ್ಲರೆ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಜುಲೈನ ಶೇ.4.45ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಶೇ.4.82ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ಶೇ.5.95ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.
ಇವೆರಡೂ ಆರ್ಬಿಐ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಶೇ.2ರಿಂದ 6ರ ಗುರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಶೇ.4ರ ಗುರಿಗಿಂತ ಮೇಲಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಗಟು ಹಣದುಬ್ಬರ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಆರ್ಬಿಐ ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆಯೇ?
ಹೌದು. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ದ್ರವ್ಯತೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು (Open Market Operations) ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
2016ರ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು?
2016ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಬಳಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆಗ ಸರ್ಕಾರ ₹500 ಮತ್ತು ₹1,000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದಿತ್ತು.
ಹಣವು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಠೇವಣಿಗಳಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದ ಪರಿಣಾಮ, ದ್ರವ್ಯತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಿಸುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.
ಮೊದಲಿಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಶೇ.100ರ ನಗದು ಮೀಸಲು ಅವಶ್ಯಕತೆಯಡಿ ಯಾವುದೇ ಬಡ್ಡಿ ನೀಡದೆ ಆರ್ಬಿಐನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.
ನಂತರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಯೋಜನೆ (Market Stabilisation Scheme - MSS) ಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.
MSS ಬಾಂಡ್ಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹30,000 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ, ಅಂದರೆ 20 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಆರ್ಬಿಐಗೆ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
2017ರ ಜನವರಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ MSS ಬಿಲ್ಗಳ ಮೊತ್ತ ₹5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಆರ್ಬಿಐ ನಂತರವೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಒಂದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ₹90,000 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಅಮೆರಿಕದಂತಹ ಇತರ ದೇಶಗಳು ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ?
ಕೊರೋನಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ನಂತರದ ಉತ್ತೇಜನ ಕ್ರಮಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಅಮೆರಿಕದ ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ನ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ 2020ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸುಮಾರು 4 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ನಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು 2022ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 8 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ಮನಿ-ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಫಂಡ್ಗಳ ಬಳಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು.
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೆರಿಕದ ಫೆಡ್ ಯಾವ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸಿತು?
ಫೆಡ್ನ ಓವರ್ನೈಟ್ ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ (Overnight Reverse Repo) ಸೌಲಭ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಯಿತು.
ಫಂಡ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಫೆಡ್ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಖಜಾನೆ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಮರುದಿನ ಅವುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಮಾಣವು 2021ರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಶೂನ್ಯದಿಂದ 2022ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 2.5ರಿಂದ 2.7 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ನಂತರ ಫೆಡ್ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ಅನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಶೂನ್ಯದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.
ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶವೇನು?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2016ರಲ್ಲಿ, 2018-19ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಬಾಂಡ್ಗಳ ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಹಣದ ಹರಿವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿವೆ.
ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ದರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಹಣದುಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗದೆ, ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿದ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?
ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಲದ EMIಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಬದಲಾಗಬಹುದಾದದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಳಂಬದೊಂದಿಗೆ, ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೆಚ್ಚ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಂಡ್ ಯೀಲ್ಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವಾಗ, ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಠೇವಣಿ ಬಡ್ಡಿದರಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.