ಆಕಾಶಗಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದೃಶ್ಯ ದ್ರವ್ಯವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತುಗಳಂತೆ ಜಾಲಬದ್ಧವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ. ಆಕಾಶಗಂಗೆಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳು ಈ ಜಾಲದ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕಾಶವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಜಾಲವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾವು ನೋಡುವ ಆಕಾಶ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೇ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿ: ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಯಾವುದೋ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನುಕರಣೆ ಆಗಿದ್ದರೆ?
ಒಮ್ಮೆ ಇದು ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನಕಲ್ಪನೆಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿರುವವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮೆಲ್ವಿನ್ ವೋಪ್ಸನ್. ಇವರು University of Portsmouth ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಪದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಮೆಲ್ವಿನ್ ವೋಪ್ಸನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಮಾಹಿತಿ’ ಕೂಡ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಮಾಹಿತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಕವಾಗಿರುವ, ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ Information Physics ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ತಾಪಗತಿವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ದ್ವಿತೀಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟ್ರೋಪಿ — ಅಂದರೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ — ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಂಟ್ರೋಪಿ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಅಕ್ರಮದತ್ತ ಸಾಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ವೋಪ್ಸನ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನವು ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಎಂಟ್ರೋಪಿ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ವೋಪ್ಸನ್ ಅವರು Second Law of Infodynamics (ಮಾಹಿತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ನಿಯಮ) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟಿತವಾಗುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು.
ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೇ ಒಂದು “ಸ್ವಯಂ-ಸುಧಾರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ”ಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ — ಅಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವತ್ತ ಚಲಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಈ ಕಲ್ಪನೆ, ಮಾಹಿತಿ ಸಂಕುಚನ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾರ್ಜನೆಗಳಂತಹ ಗಣಕ ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಜಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ರಚನೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡ ಆಕಾಶಗಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ವಿಶಾಲ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಜಾಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಕಾಶಗಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದೃಶ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಂಗೆಗಳು ನಗರಗಳಂತಿದ್ದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತುಗಳು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ನಗರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಲದಂತೆಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಹರಿವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಲೇ, ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ರಚನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (European Space Agency) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅನುಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವು ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯೀಕರಣಗಳಲ್ಲ; ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
N-body simulations ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಕಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರಚನೆ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ – ಸಂಕೇತದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ?
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಭಾವವೇ ಮಾಹಿತಿ ಆಗಿದೆಯೇ? ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಇದು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಆಲೋಚನೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ The Matrix ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ Neo, ಒಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. Neo ಅಂದ್ರೆ ಸಿನಿಮಾದ ನಾಯಕ, ಜಗತ್ತಿನ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನಾಯಕ.
ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವು, ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ನಾವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತು ನಿಜವಾದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದೃಶ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅನುಕರಣೆವೇ ಎಂಬ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೆಲ್ವಿನ್ ವೋಪ್ಸನ್ ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮುದಾಯ ಇದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯಥಾರ್ಥ ದೃಢಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಗಣಿತೀಯ ಸಮರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ಮಾನವಕುಲವು ಸದಾ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಭೂಮಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕ್ವಾಂಟಂ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳವರೆಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ನಮ್ಮ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಭಾಷಿಸಿದೆ.
ಅನುಕರಣೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಇನ್ನೂ ದೃಢವಾದ ಸಾಬೀತು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ: ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ಜಗತ್ತು ನಿಜವಾದ ಅಂತಿಮ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅದು ಇನ್ನೂ ಆಳವಾದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ?
ಅನುಕರಣೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ನಿಜವಾದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯಾಗಿರಲಿ, ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾನವ ಕುಲದ ಜ್ಞಾನಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ, ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಯಮವೂ ಮಾಹಿತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ — ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ “ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರವಾಹ”ದ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದೇ?
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಚರ್ಚೆಗಳು, ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನಮಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು — ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಬಹುದು.
ಒಂದು ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನವನ ಪ್ರಯಾಣ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ — ಅದು ಈಗಷ್ಟೇ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.
ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು
lasgayit@gmail.com