ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರಕೋಶವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ರಕ್ತದಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಮೂತ್ರವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದರೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಅವು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪದೇಪದೇ ಸೋಂಕು ತಗುಲುವುದು, ಮೂತ್ರಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು, ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಅಥವಾ ನರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪುವುದು ದೊಡ್ಡ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ಇತರ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಮೂತ್ರಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದರೇನು?

ಗಂಭೀರ ಮೂತ್ರಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆ (ಕ್ರಾನಿಕ್ ಕಿಡ್ನಿ ಡಿಸೀಸ್) ಎಂದರೆ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ರಚನೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಪ್ರಾಸ್ಟೇಟ್ ಗ್ರಂಥಿ ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದರಿಂದ ಮೂತ್ರದ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆಯುಂಟಾಗಿ, ಮೂತ್ರಕೋಶ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಲಿಯಾಗದೇ ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರನಾಳ ಚಿಕ್ಕದಿರುವುದರಿಂದ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಸೋಂಕು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಸಾದವರು, ಮಧುಮೇಹ ಇರುವವರು, ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ ಇರುವವರು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿರುವವರು ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಧುಮೇಹದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬರುವ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಇದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ವಹಿಸಬೇಕು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಧೂಮಪಾನವು ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಧೂಮಪಾನ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕ ವಿಷಾಂಶಗಳು ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಮೂತ್ರಕೋಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕೂಡ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

ಗಂಭೀರ ಮೂತ್ರಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಪದೇಪದೇ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುವುದು, ಮೂತ್ರ ಮಾಡುವಾಗ ಉರಿ ಅಥವಾ ನೋವು, ತಕ್ಷಣ ಮೂತ್ರ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಾಯ, ಮೂತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಕೆಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋವು. ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಕಾಣಿಸುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಮೂತ್ರದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು ಅಥವಾ ದುರ್ವಾಸನೆ ಬರುವುದು ಸೋಂಕಿನ ಸೂಚನೆಯಾಗಬಹುದು. ಜ್ವರ, ನಡುಕ, ಬೆನ್ನು ಅಥವಾ ಪಕ್ಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋವು ಇದ್ದರೆ ಸೋಂಕು ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕಡೆ ಹರಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರವೇ ಹೊರಬರದಿರುವುದು ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಬಹುದು.

ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಲು ವೈದ್ಯರು ಮೂತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ, ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮೂತ್ರದ ಕಲ್ಚರ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್, ಸಿಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅಥವಾ ಸಿಸ್ಟೋಸ್ಕೋಪಿ ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಡ್ಡೆಯ ಅನುಮಾನವಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಬಯಾಪ್ಸಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಕಾಯಿಲೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸೋಂಕಿಗೆ ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲು ಇದ್ದರೆ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಔಷಧಿ, ಎಂಡೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಮೂತ್ರದ ಅಡಚಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಸ್ಟೇಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇದ್ದರೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮೂತ್ರಕೋಶದೊಳಗಿನ ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಕಿಮೋಥೆರಪಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?

ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು, ಮೂತ್ರ ಬಂದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತಡೆದು ಇಡದಿರುವುದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಸಹಾಯಕ. ಧೂಮಪಾನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಪದೇ ಪದೇ ಸೋಂಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸ್ವಯಂ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು. ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರದ ಹರಿವು ನಿಧಾನವಾಗುವುದನ್ನು ಕೇವಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಸಹಜ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಮಧುಮೇಹದಿಂದ ನರಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾದರೆ ಮೂತ್ರಕೋಶ ತುಂಬಿದರೂ ಅದರ ಅರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮೂತ್ರಕೋಶದಿಂದ ಹಠಾತ್ ಮೂತ್ರದ ಒತ್ತಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಜೀವನಶೈಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ನೋವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕಡ್ಡಾಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಂತಹ ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣ ತೋರದೇ ರಕ್ತಸ್ರಾವದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ತೀವ್ರ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ಜ್ವರ, ವಾಂತಿ, ಬೆನ್ನುನೋವು ಅಥವಾ ಮೂತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ತಡಮಾಡದೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ಅಥವಾ ನೋವು ನಿವಾರಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬಹುದು. ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಭಯಪಡಬೇಕಾದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂದಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದೆ ದೇಹದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಮೂತ್ರಕೋಶ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ

ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು 'ಮೂತ್ರವಹ ಸ್ರೋತಸ್' ಹಾಗೂ 'ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರ' ಅಥವಾ 'ಅಶ್ಮರಿ' ರೋಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ-ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿ ಅಪಾನ ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫ ದೋಷಗಳು ದೂಷಿತಗೊಂಡಾಗ ಮೂತ್ರಕೋಶದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಉಷ್ಣ ಅಥವಾ ಖಾರದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೇವನೆ, ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೇಗವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಾಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ 'ಆಮ' ಅಥವಾ ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಮೂತ್ರವಾಹ ಸ್ತೋತಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸೋಂಕು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತ ದೋಷದ ಕೋಪದಿಂದ ಮೂತ್ರ ಮಾಡುವಾಗ ಉರಿ ಮತ್ತು ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ವಾತ ಹಾಗೂ ಕಫ ದೋಷಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಶ್ಮರಿ ಅಥವ ಕಲ್ಲಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಧುಮೇಹದಿಂದ ನರಗಳು ದೌರ್ಬಲ್ಯಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿ ಸೋಂಕುಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೂಲದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಸ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂತ್ರದ ಹರಿವನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೋಂಕನ್ನು ತಡೆಯಲು ಗೋಕುರ, ಪುನರ್ನವ ಹಾಗೂ ವರುಣ ಮುಂತಾದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಶಮನ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾಕಷ್ಟು ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ವೇಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಡೆಹಿಡಿಯದಿರುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾರಿನಾಂಶವಿರುವ ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅತಿ ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಕಪಾಲಭಾತಿ, ಮಂಡೂಕಾಸನ ಮತ್ತು ಪವನಮುಕ್ತಾಸನದಂತಹ ಯೋಗಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಶ್ರೋಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆಯುರ್ವೇದವು ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಲ್ಲದೇ ದೇಹದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ರೋಗದ ಮೂಲಕಾರಣವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.