ಕೇಳುವಾಗ ಅಥವಾ ಓದುವಾಗ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಶಬ್ದಗಳು, ಅಕ್ಷರಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಸಂಗೀತವೂ ಬಣ್ಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ರೂಪಕವಲ್ಲ — ಸಂವೇದನೆಗಳ ನಡುವಿನ ನೇರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಸಂಬಂಧದ ಫಲಿತಾಂಶ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ನಿಜವಾದ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅನುಭವ.
ಈ ಅಸಾಧಾರಣ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ (synesthesia) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಂವೇದನೆ ಪ್ರೇರಿತವಾದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂವೇದನೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಭವಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ; ಅವು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ.
ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ ಅಥವಾ ಭ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮೆದುಳಿನ ಚಿತ್ರಣ ತಂತ್ರಗಳು (neuroimaging techniques) ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ನರಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಸೈನಸ್ಥೇಟ್ಸ್ನ ಮೆದುಳಿನ ಜಾಲ ರಚನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಕ್ಷರಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ — ಅವು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ — ಬಣ್ಣ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ, ಮೆದುಳು ಆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಮೆದುಳಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಸೈನಸ್ಥೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆ ಮೆದುಳಿನ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಮಾನವ ಮೆದುಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಂತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಕಡಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸೈನಸ್ಥೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂವೇದನೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಬಣ್ಣ ಅನುಭವವೂ ಸಹ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮೀಪತೆ ಇಂತಹ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಮೆದುಳನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ದೃಷ್ಟಿ, ಶ್ರವಣ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಾಸನೆ — ಇವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚಾರವು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಈ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವಂತೆ, ಒಂದು ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತೊಂದರೊಳಗೆ ಹರಿದು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಅನುಭವಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: ಗ್ರಹಿಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ:
1. ಬಹು ರೂಪಗಳು:
ಗ್ರಾಫೀಮ್-ಬಣ್ಣ ಅನುಭವ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಶಬ್ದ-ಬಣ್ಣ, ಶಬ್ದ-ರುಚಿ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ-ಸ್ಪರ್ಶ ಸಂಯೋಜನೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
2. ಮೆದುಳಿನ ಸಂಪರ್ಕ:
ಸೈನಸ್ಥೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಹ-ಸಕ್ರಿಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
3. ದೇಹದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ:
ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಅನುಭವವಾಗುವ ಬಣ್ಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು — ನಿಜವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ.
4. ಆನುವಂಶಿಕ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶಗಳು:
ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳು ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾವನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಸಂವೇದನಾ ಜಾಲದ ಲವಚಿಕತೆಯ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ ದೋಷವಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಸೈನಸ್ಥೇಟ್ಸ್ ಉತ್ತಮ ಸ್ಮರಣೆ, ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕಿಟಕಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ ನಮಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ಏನೆಂದರೆ, ಸಂವೇದನೆಗಳು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೆದುಳಿನ ಜಾಲ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವು.
ಇದರಿಂದ ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ವಾಸ್ತವತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಮಾತು: ಕೇಳುವಾಗ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅಥವಾ ಸಂಗೀತವನ್ನು ದೃಶ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು ವಿಚಿತ್ರವೆಂದು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಸೈನಸ್ಥೇಶಿಯಾ ನಮಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ಏನೆಂದರೆ, ಈ ಅನುಭವಗಳು ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನ ಸಹಜ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಭಾಗವೇ ಆಗಿವೆ.
ಮೆದುಳಿನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ತೆರೆದಿಡಬಲ್ಲವು.
ಆದುದರಿಂದ, ನಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಾಧ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೊಂದು ಮಾತ್ರ — ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ, ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಗೀತದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು
lasgayit@gmail.com