ಮಾನವನು ಕಾಲವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಕಾಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಗೂಢ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮೂರು ಕಾಲ ಆಯಾಮಗಳು ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಆಯಾಮಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ — ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನೆನಪುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು: Hyperthymesia (ಅತಿಸ್ಮರಣಾಶಕ್ತಿ) ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಅಪರೂಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು Hyperthymesia ಅಥವಾ Highly Superior Autobiographical Memory (HSAM) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಕಾಲಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ತೀವ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನೆನಪಿಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಸುಕಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ Hyperthymesia ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ, ನೆನಪುಗಳು ಕೇವಲ ಉಳಿಯುವುದಲ್ಲ — ಅವು ಜೀವಂತ ಅನುಭವಗಳಂತೆ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅನುಭವವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ; ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮರುಅನುಭವಿಸುವಾಗ, ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.

ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣ: TL ಮತ್ತು “ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನ”

ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಕಿಶೋರಿಯ (TL) ಪ್ರಕರಣ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. TL ತನ್ನ ಭೂತಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ, ಅವಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಭವನೀಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಳು.

ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು “ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನ” (Mental Time Travel) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ — ಅಂದರೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ, ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಮೆದುಳಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಭಾಗಶಃ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ, ನಾವು ಭೂತವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಬಳಸುವ ನರಜಾಲಗಳು (Neural networks), ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವಾಗಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಸರಳ ಉಪಮೆ: ಮೆದುಳು ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವೇ?

ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಒಂದು ಸರಳ ಉಪಮೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಮೆದುಳನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೆಗೆಯಬಲ್ಲನು; ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ವಿವರಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ TL ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು “ಬಿಳಿ ಕೊಠಡಿ”ಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ — ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಡತ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಡತವು ಒಂದು ದಿನ, ಒಂದು ಘಟನೆ, ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಬೇಕಾದಾಗ ಆ ಕಡತವನ್ನು ತೆರೆದು, ಆ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದುಕುವಂತೆ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಈ ಉಪಮೆ, ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? — ನ್ಯೂರೋವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆನಪು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ನ್ಯೂರೋವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮೆದುಳಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳ ಸಕ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ:

• Medial Prefrontal Cortex → ಸ್ವ-ಅನುಭವ, ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣ

• Posterior Cingulate Cortex → ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಬಲವಾದ ನ್ಯೂರಲ್ ಸಂಪರ್ಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕತೆಯು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಲ್ಲ — ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರೆ: ಘಟನೆ → ದಾಖಲೆ → ಸಂಗ್ರಹ → ಪುನಃ ಸ್ಮರಣೆ → ಮರುಅನುಭವ. ಈ ಕೊನೆಯ ಹಂತ — ಮರುಅನುಭವ — ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ: ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನಾ ದಿಕ್ಕು

ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯೂರಾಲಜಿಸ್ಟ್ Valentina La Corte ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡವು 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ TL ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:

“ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.”

ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ನೆನಪು ಮತ್ತು ಕಾಲಗ್ರಹಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮೂಡಿ ಬರಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಅಗತ್ಯ

Hyperthymesia ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾದರೂ, ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ, ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, TL ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಳಾದರೂ, ಆ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ನಿಜವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ:

ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಅತೀಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿವರಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದೆಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ.

ಅಂತಿಮ ಚಿಂತನೆ: ಕಾಲ — ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೇ ಅಥವಾ ಅನುಭವವೇ?

ಮಾನವನು ಕಾಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಗಡಿಯಾರದ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯುವುದಲ್ಲ; ಅವನು ಅದನ್ನು ನೆನಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಥೆಯೂ ಆ ನೆನಪುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಕಾಲಯಾನವು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ:

ಕಾಲವು ಹೊರಗಿನ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೇ… ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಅನುಭವವೇ?

TL ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಮಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ — ಮಾನವ ಮೆದುಳು ಇನ್ನೂ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವಾಗಿದೆ. “ಬಹುಶಃ, ನಿಜವಾದ ಕಾಲಯಾನ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ — ಅದು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ.”

ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ

ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು

lasgayit@gmail.com