ನಾವು ಆತಂಕಗೊಂಡಾಗ ಉಸಿರು ವೇಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಉಸಿರಾಟ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಯಾವುದು ಮೊದಲು?
ಆತಂಕದಿಂದ ಉಸಿರು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಉಸಿರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯೇ ಮೆದುಳಿನ ಆತಂಕವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸುಳಿವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಗಿನ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಭಾವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾಗಗಳತ್ತ ಸಾಗುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಗಿನೊಳಗಿನ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯ ಲಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ನರಮಾರ್ಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಸಿರೆಳೆದಾಗ ಗಾಳಿ ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಗು ನಮಗೆ ವಾಸನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅಂಗವೆಂದು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಆದರೆ ಮೂಗಿನೊಳಗಿನ ವಾಸನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳು (olfactory sensory neurons — OSNs) ವಾಸನೆಯ ಅಣುಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಗಾಳಿಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂವೇದನಾ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಲ್ಲವು.
ಅಂದರೆ, ಮೂಗು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಳಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ದ್ವಾರವಲ್ಲ; ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮೆದುಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಸಂವೇದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹೌದು.
ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಥೆ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಗಿನ ಈ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸಂಕೇತಗಳು ಮೊದಲು olfactory bulb ಎಂಬ ವಾಸನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವು perirhinal cortex ಎಂಬ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಕೋಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ posterior basolateral amygdala ಎಂಬ ಭಾಗದ ನರಕೋಶಗಳವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ.
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ:
ಮೂಗು → olfactory bulb → perirhinal cortex → amygdala
ಇದು ಕೇವಲ ನರಮಾರ್ಗದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲ. ಈ ಮಾರ್ಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಇಲಿಗಳ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆಯೂ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಅಡಗಿದೆ.
ಒಂದೇ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ನಿಯಮಿತ ಲಯದಲ್ಲಿ ತಟ್ಟಿದರೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತ; ಅದೇ ಬಾಗಿಲನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ, ಆತುರದಿಂದ ತಟ್ಟಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತ.
ಬಾಗಿಲು ಒಂದೇ. ತಟ್ಟುವಿಕೆಯೂ ಒಂದೇ. ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಅದರ ಲಯ. ನರಮಂಡಲವೂ ಸಂಕೇತದ ಇಂತಹ ಲಯಬದ್ಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಶೋಧಕರು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಗಿನ ಸಂವೇದನಾ ಸಂಕೇತದ ಆವರ್ತನವನ್ನು (frequency) ಬದಲಿಸಿದಾಗ, ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನದ ಮೂಗಿನ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು; ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನದ ಪ್ರಚೋದನೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ— “ಎಷ್ಟು ಗಾಳಿ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ.
ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ: “ಆ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮೂಗಿನ ನರಮಂಡಲ ಯಾವ ಲಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ?”
ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿವೆ ಎಂದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಣ–ಪರಿಣಾಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ತಕ್ಷಣ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ನರಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು.
ವಾಸನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗದಿಂದ perirhinal cortexನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಕೋಶಗಳತ್ತ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ-ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಧಾನದಿಂದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಮೂಗಿನ ಸಂವೇದನಾ ಸಂಕೇತದ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆಯ ನಡುವಿನ ಪರಿಣಾಮ ಕಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಗುರುತಿಸಲಾದ ನರಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವರ್ತನಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.
ಅಂದರೆ, ಈ ನರಮಾರ್ಗ ಕೇವಲ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ; ಉಸಿರಾಟದ ಲಯ ಮತ್ತು ಆತಂಕದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಇನ್ನೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸುಮಾರು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನದ ಮೂಗಿನ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, perirhinal cortexನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾಗಿದ್ದ ನರಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂತು.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿಜ್ಞಾನ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಂಡು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿನ anxiety-like behaviour—ಅಂದರೆ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ವರ್ತನೆ—ಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರ ಆತಂಕದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೇ ನರಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಇದೇ ಪರಿಣಾಮ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈಗಲೇ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಈ ಸಂಶೋಧನೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ.
ನಿಧಾನವಾದ ಮೂಗಿನ ಉಸಿರಾಟವು ಆತಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ, ಮೂಗಿನಿಂದ ಮೆದುಳಿನವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಮಾರ್ಗವೊಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಕೇಳಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆತಂಕಗೊಂಡಾಗ ನಮ್ಮ ಉಸಿರು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಸಿರನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೆ ಮೆದುಳಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಹಾಗಾದರೆ— ಮನಸ್ಸು ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಉಸಿರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಬಹುಶಃ ಉತ್ತರ, ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರಬಹುದು.
ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಗಾಳಿ ಕೇವಲ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ತಲುಪುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ಮೆದುಳಿಗೆ ತಲುಪುವ ಒಂದು ಲಯಬದ್ಧ ಸಂವೇದನಾ ಸಂದೇಶವೂ ಆಗಿರಬಹುದು.
ನಾವು ಉಸಿರಾಡುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಸಿರಿನಲ್ಲೂ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮೆದುಳು ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ?
ಹಾಗಾದರೆ ನಾವು ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಸಿರಿನಲ್ಲೂ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮೆದುಳು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿವೆಯೇ?
ಬಹುಶಃ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸಂಗತಿಯೇ ಇದು— ನಾವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಒಂದು ಉಸಿರಿನೊಳಗೇ, ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯದ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಜಗತ್ತು ಅಡಗಿರಬಹುದು.
ಪ್ರೊ. ಸತೀಶ್. ಎಲ್.ಎ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು
lasgayit@gmail.com