ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮಾರ್ಕೊ ರುಬಿಯೊ ಈ ವಾರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾಗ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಜಾಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಜಾಮ್‌ ನಗರ ಭೇಟಿಗೂ ಮುನ್ನ ಮಂಗಳವಾರ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ ರುಬಿಯೊ, ಭಾರತವನ್ನು 'ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸೂಪರ್ ಪವರ್' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ವೆನೆಝುವೆಲಾದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಖರೀದಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಮೆರಿಕ ಬಯಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಭಾರತ ಅಮೆರಿಕದ ಇಂಧನ ಖರೀದಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಧನ ಸಹಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಎಸ್ ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರೂಬಿಯೊ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧಗಳು, ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಹಡಗು ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರ ಭೇಟಿ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಹೇಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಎನರ್ಜಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎನರ್ಜಿ ಪ್ರಕಾರ, ಚೀನಾ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 18.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ (mb/d) ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ US 18.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ (mb/d) ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಚೀನಾದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಸಿನೊಪೆಕ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಚೈನಾದಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ದೈತ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಝೆಜಿಯಾಂಗ್ ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಹೆಂಗ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 6.8 mb/d ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ರಷ್ಯಾ, ಸಾರಿಗೆ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಕೋಶ (PPAC) ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ವಾರ್ಷಿಕ 267.11 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ (MMTPA) ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 5.6-5.97 mb/d ಗೆ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 3.4 mb/d ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾಕೆ?

ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಯುರೋಪ್ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. S&P ಗ್ಲೋಬಲ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಯುರೋಪ್ ತನ್ನ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 5,00,000 ರಿಂದ 7,00,000 ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗಳು, ದುಬಾರಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳೆಂದು ಈ ವರದಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಲಾಭಾಂಶಗಳು (refining margins) ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ, ಇಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ದಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ಘಟಕಗಳು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಳಕೆ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಬದಲಾವಣೆಯು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳ ಮೇಲೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಫ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವವುಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ.

ಅಮೆರಿಕ ಕೂಡಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಯುಎಸ್ ಇಂಧನ ಮಾಹಿತಿ ಆಡಳಿತದ (ಇಐಎ) ದತ್ತಾಂಶವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ 1, 2026 ರಂದು ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 18.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಾಗಿದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳವು ನಷ್ಟವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಬ್ರೌನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಯೋಜನೆ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಫಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಬದ್ಧತೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.

ಭಾರತ 'ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸೂಪರ್ ಪವರ್' ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಕಾರಣವೇನು?

ಭೂಗತ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಡೀಸೆಲ್, ವಾಯುಯಾನ ಟರ್ಬೈನ್ ಇಂಧನ (ATF), ದ್ರವೀಕೃತ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅನಿಲ (LPG), ನಾಫ್ತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಫೀಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ನಂತಹ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸಂಸ್ಕರಣೆ. ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇಶವು 284.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ 281.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಇತರ ತೈಲವೂ ಸೇರಿದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 61.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ.

ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ವಿವಿಧ ದರ್ಜೆಗಳು ಯಾವುವು? ಎಲ್ಲಾ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಂಧಕವನ್ನು (ಸಲ್ಫರ್) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಭಾರವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಧಕಯುಕ್ತ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲಗಳಿಂದ, ನಿಗದಿತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸುಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು (ರಿಫೈನರಿಗಳು) ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ದರ್ಜೆಯ ತೈಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬಲ್ಲವು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ, ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು (flexibility) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ತನ್ನ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ? ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (IOCL) ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 70.35 MMTPA (ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ) ಆಗಿದೆ. ಭಾರತ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BPCL) ಕೊಚ್ಚಿ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಬಿನಾದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳ ಮೂಲಕ 35.30 MMTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HPCL) 24.50 MMTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮಂಗಳೂರು ರಿಫೈನರಿ ಅಂಡ್ ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MRPL) ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CPCL) ಕ್ರಮವಾಗಿ 15 MMTPA ಮತ್ತು 10.50 MMTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನುಮಾಲಿಗಢ್ ರಿಫೈನರಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (NRL) 3 MMTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆಯಿಲ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ONGC) ತಾತಿಪಾಕಾದಲ್ಲಿ 0.06 MMTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ (global refining hub) ದೇಶದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭಾರತದ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ 309.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

HPCL ತನ್ನ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 2028ರ ವೇಳೆಗೆ 46 MMTPAಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'HPCL ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಿಫೈನರಿ'ಯು ಪಚ್ಪಾದ್ರಾದಲ್ಲಿದೆ. HPCL ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ಈ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವು ವಾರ್ಷಿಕ 9 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ HPCL ಶೇಕಡಾ 74ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾ 26ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿರುವ ನುಮಾಲಿಗಢ್ ರಿಫೈನರಿಯು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 9 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಾಗೂ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಭಾರತದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಲಿದೆ.

ಜಾಮ್‌ನಗರ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಯಾಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ? ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಜಾಮ್‌ನಗರ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡು ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರೀ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಲ್ಫರ್ ತೈಲ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವೆನೆಜುವೆಲಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರೀ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವು 216 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ದರ್ಜೆಯ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

ಭಾರತವು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಮೆರಿಕ ಯಾಕೆ ಬಯಸುತ್ತದೆ?

ವೆನೆಜುವೆಲಾ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಭಾರೀ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವಾಗಿದೆ. ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಂತಹ ತೈಲವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬಹುದು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸರಬರಾಜು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ಜಾಮ್‌ನಗರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರರು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮವೂ ಇದೆ. ನವದೆಹಲಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಇಂಧನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವಾಗ ರಷ್ಯಾ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಅಮೆರಿಕ ಭಾರತವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಿಂದ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.

ಭಾರತ ಹಿಂದೆ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದರಿಂದ ಖರೀದಿಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದವು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಖರೀದಿದಾರವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಜಾಮ್‌ನಗರ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಮೆರೆ-16 ನಂತಹ ಭಾರೀ ದರ್ಜೆಯ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಜ್ಜು!

2026-27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವೆನೆಜುವೆಲಾದಿಂದ ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿತು. ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಶೋಧನಾ ಉಪಕ್ರಮ (GTRI) ಪ್ರಕಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರ ನಡುವೆ ಅವು ಸುಮಾರು $3.6 ಬಿಲಿಯನ್ ತಲುಪಿದವು. ರಿಲಯನ್ಸ್‌ನ SEZ ಜಾಮ್‌ನಗರದ ಮೂಲಕ ಆಮದು $1,695.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ತೈಲದ 47.3% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಿಕ್ಕಾ ಆಮದು $968.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ 27% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇತರ ಆಮದುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್‌ನ ಪ್ಯಾರದೀಪ್ ಮೂಲಕ $421.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಮದು ಸೇರಿದೆ, ಇದು 11.7% ರಷ್ಟಿದೆ; HPCL ಮತ್ತು ಇತರರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮುಂದ್ರಾದ ಶೇಖರಣಾ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ $405.8 ಮಿಲಿಯನ್, ಇದು 11.3% ರಷ್ಟಿದೆ; ಮತ್ತು ನಯಾರಾ ಎನರ್ಜಿಯ ವಾಡಿನಾರ್ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮೂಲಕ $95 ಮಿಲಿಯನ್, ಆಮದು ಅಂದರೆ 2.7% ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ,ಈ ಖರೀದಿಗಳು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು $3,585.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ತೈಲವು ಭಾರತವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಗ್ಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಭಾರವಾದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಲ್ಫರ್ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವು ಸಾಗಣೆ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರೈಕೆದಾರರು ನೀಡುವ ರಿಯಾಯಿತಿಯು ಈ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೋರ್ಸಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಬದಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.