ಬಾಹ್ಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯೊಂದು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದೆ.

ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಕಸ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಚಾರಿ ದೇವತೆಯಾದ 'ವಡಗಲಜ್ಜಿ'ಗೆ ಹರಕೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊಸದಲ್ಲ. ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳು ಹರಡದಂತೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಕಾರ್ಕಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-66ರ ಸಮೀಪದ ದೇವಾಲಯವೊಂದರ ಬಳಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ವಡಗಲಜ್ಜಿಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಂಕುಮ, ಅರಿಶಿನ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಹಸಿರು ಬಳೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸೀರೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

ಹಲವು ಬಗೆಯ ಅಡುಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕೋಳಿ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳು, ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಚೀಲಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನೂ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ರಾಶಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-66ರಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ರಾಶಿ ಕಂಡರೆ, ಯಾರೋ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಶತಮಾನಗಳ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿದೆ.

‘ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೋಗವನ್ನೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ’ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ

ವಡಗಲಜ್ಜಿ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಜನರು ಮನೆಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯಾಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳನ್ನೂ ಊರಿನಿಂದ ದೂರ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

“ದೇವತೆ ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ರೋಗವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ,” ಎಂದು ಹೊನ್ನಾವರದ ನಿವಾಸಿ ಗೋಪಾಲ್ ವಿ. ನಾಯಕ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ವಡಗಲಜ್ಜಿ ಅಥವಾ ವಡಗಲಮ್ಮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಕಾರ್ಕಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದು, ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇರಲಿದ್ದಾಳೆ. ಬಳಿಕ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥ ನಾಗೇಂದ್ರ ಖಾರ್ವಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಡಗು’ ಎಂದರೆ ಗುಡಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಈ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯ ಹೆಸರೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ?

ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಜತೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರಣವೂ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ರೋಗ ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಹಾಳಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಬಳಿಕ ಕಾಲರಾ, ವಿವಿಧ ಜ್ವರಗಳು, ಆನೆಕಾಲು ರೋಗ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ವಡಗಲಮ್ಮನಿಗೆ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ.

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ದೇವಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಳೆಯ ಪೊರಕೆಯಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳವರೆಗೆ!

ವಡಗಲಜ್ಜಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಸಿದ ಪೊರಕೆಗಳು, ಹಳೆಯ ಚೀಲಗಳು, ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕೊಡೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳೂ ಈ ರಾಶಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿವೆ.

ದೇವಿಯನ್ನು ಊರಿಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸದ್ದು-ಗದ್ದಲ, ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದೇವಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ವರ್ಗದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ದೇವಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ, ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಜತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆರೆಯ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಊರೂರು ಸಾಗುವ ದೇವಿ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ರಾಶಿ

ಅಂಕೋಲಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಗೌಡ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿ, ವಡಗಲಜ್ಜಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಮಾರ್ಗ ಮಂಜುಗಿನಿ, ಗೋಕರ್ಣದ ಮೂಲಕ ಅಂಕೋಲಾ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

ಹಿಂದೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ವಾಹನಗಳಲ್ಲೇ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರ ಮತ್ತು ಕುಮಟಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ವಡಗಲಮ್ಮ ಅಥವಾ ವಡಗಲಜ್ಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂಕೋಲಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ದೇವಿಗೆ ಮಾರಿಹೋರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ‘ಮಾರಿ’ ಎಂದರೆ ರೋಗ, ‘ಹೊರೆ’ ಎಂದರೆ ಹೊರೆ ಅಥವಾ ಮೂಟೆ. ಅಂದರೆ ರೋಗದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ದೇವತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ಮಾರ್ಗ ಅಂಕೋಲಾ ಮೂಲಕ ಕಾರವಾರದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾರವಾರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪದ ನಿರ್ಜನ ಪ್ರದೇಶವೊಂದಕ್ಕೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗ ಭಟ್ಕಳದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಭಟ್ಕಳದ ಬಳಿಕ ದೇವಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯಾಚೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ದೇವಿ ಸಾಗಿದಂತೆ ಆಕೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಡಗಲಜ್ಜಿಯ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆ ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.