ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು.
ಒಂದು ದೇಶದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾದ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ ಮತ್ತು ಎಲಾನ್ ಮಸ್ಕ್ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇವೆರಡೂ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅವುಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ, ಹೂಡಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
ಜಿಯೋ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲ, ಫೈಬರ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಗ್ರಾಹಕ ಸಮೂಹದ ಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾವಿರಾರು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಿಯೋಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅನುಕೂಲವಾದರೆ, ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದೂರದ, ದುರ್ಗಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾಲ ತಲುಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ಅವಕಾಶ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವತ್ತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲ ಸಮಾಜವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ “ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ?” ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. “ಯಾರು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಲುಪಬಲ್ಲರು? ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಿಯೋನ ಅಂಕಿಗಳ ಆಟ: ಕಡಿಮೆ ಲಾಭಾಂಶ, ಆದರೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಗ್ರಾಹಕರು
ಜಿಯೋನ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ೨೦೨೬ರ ಮಾರ್ಚ್ ೩೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಜಿಯೋ ೨೭ ಕೋಟಿ 5G ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಿಯೋಫೈಬರ್ ಮತ್ತು ಜಿಯೋ ಏರ್‌ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಿಯೋ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೩ ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ಈ ಅಂಕಿಗಳು ಜಿಯೋಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ARPU (Average Revenue Per User) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ೨೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಬಂದರೆ ಅದು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದಂತೆ ಕಾಣತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨೦೦ ರಂತೆ ಬಂದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಕೋಟಿಯ ಆದಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೀವೇ ಲೆಕ್ಕಮಾಡಿ. ಇದು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಯೋನ ದೊಡ್ಡ ಬಲ ಇದೇ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೇಡಿಕೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ವೀಡಿಯೊ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಡೇಟಾ ಬಳಕೆಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಜಿಯೋ ತನ್ನ ಜಾಲದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದಂತೆ, ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಆ ಗೋಪುರದಿಂದ ಸಾವಿರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಿದರೂ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಿದರೂ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚ ತಕ್ಷಣ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕನ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಿರ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಯೋನ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಅದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಲುಪಿ, ನಂತರ ಮನೆಗಳ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್, ಮನರಂಜನೆ, ಉದ್ಯಮ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಅಂಕಿಗಳ ಆಟ: ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದೆ
ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗೂ ಫೈಬರ್ ಕೇಬಲ್ ಹಾಸುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಮೊಬೈಲ್ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬದಲು, ಅದು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಆಂಟೆನಾ ಅಥವಾ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಉಪಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗೇಟ್‌ವೇ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಾಲಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ವೆಚ್ಚ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಹಳೆಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು, ನೆಲದ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಅಂದರೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆ ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಬಂಡವಾಳ ಆಧಾರಿತ, ಪದೇ ಪದೇ ಬಂಡವಾಳ ಬಯಸುವ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅನುಕೂಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಗಡಿಭಾಗಗಳು, ಹಡಗುಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಬಹುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಆಗಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕೇಬಲ್ ಹಾಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉಪಗ್ರಹ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುವುದು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅನಿಯಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ಒಂದೇ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದಲ್ಲ. ಉಪಗ್ರಹದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ವೇಗ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಉತ್ತಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮೂರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಜಾಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಧನಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದು. ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಆರಂಭಿಕ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದೇ ಭಾರತ, ಆದರೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಲೆಕ್ಕ ಬೇರೆ
ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಿಯೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಮೊಬೈಲ್ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಬರ್ ಜಾಲಗಳಿರುವಾಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ. ಆದರೆ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಮನೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಫೈಬರ್ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುವ ವೆಚ್ಚವು ಆ ಸೇವೆಯಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೦೦ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಫೈಬರ್ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುವುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಒಂದು ಕೇಬಲ್ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಹತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡಲು ಉದ್ದವಾದ ಕೇಬಲ್ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಎರಡೂ ಕಡೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕನನ್ನು ತಲುಪುವ ವೆಚ್ಚ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಅವಕಾಶ ಜಿಯೋನ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮೊಬೈಲ್ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾಲದಿಂದ ಸಮರ್ಪಕ ಸೇವೆ ಸಿಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದರಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜಿಯೋ ತನ್ನ ಫೈಬರ್ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಫೈಬರ್ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಜಿಯೋನ ಏರ್‌ಫೈಬರ್ ಈಗಾಗಲೇ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ನಿಜವಾದ ವಿವಾದ: ಗ್ರಾಹಕರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೋ, ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್‌ನ ಹಕ್ಕೋ?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಪ್ರವೇಶದ ಚರ್ಚೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾದ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಂಚಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸಲು ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ವಿವಿಧ ಜಾಲಗಳ ನಡುವೆ ಅಡ್ಡಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ, ಭದ್ರತಾ ಅನುಮತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು ವ್ಯಾಪಾರದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಿಯೋ, ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರ್ತಿ ಬೆಂಬಲಿತ ಒನ್‌ವೆಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರವಾನಗಿಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದರೂ, ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಅನುಮತಿಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿವಾದದ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯಾಮ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಜಾಲ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಖರೀದಿ, ಗೋಪುರಗಳು, ಫೈಬರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿವೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಯಾವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಂಚಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಕಂಪನಿಗಳ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಉಪಗ್ರಹ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಂದು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಜಿಯೋನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈಗಾಗಲೇ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾಲದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಸಮಾನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಸೂಕ್ತ ಬಳಕೆ ಖಚಿತವಾಗಬೇಕು.
ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಜಿಯೋನ ಬೆಲೆ: ಯಾರು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ?
ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರಬೇಕು. ಭಾರತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಮೊಬೈಲ್ ಅಂತರ್ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಈಗಾಗಲೇ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಸಿಕ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದವರೆಗಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಸತಿ ಸೇವೆಯ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕೃತ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕದ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಅಂತಿಮ ದರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಜಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕರೊಬ್ಬರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕದ ಒಟ್ಟು ಮಾಸಿಕ ವೆಚ್ಚ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ದೂರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಘಟಕ, ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಹಡಗಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಪರ್ಕ ದೊರೆಯುವುದೇ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಇದು ವರದಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೇ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ ನೆಸ್ ಟು ಪೇ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಗ್ರಾಹಕನ ಸಿದ್ಧತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಹಕರೂ ಒಂದೇ ಬೆಲೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಬಳಕೆದಾರ, ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಲಾಭದಾಯಕ ವ್ಯವಹಾರ ಕಟ್ಟಬಹುದು.
ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಒಂದೇ ಉಪಗ್ರಹ ಜಾಲವನ್ನು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವಿಶಾಲ ಗ್ರಾಹಕ ಸಮೂಹದ ಮೇಲೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಗಳು, ಗ್ರಾಹಕರ ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ೧೬೫ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮಸ್ಕ್ ಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದಕ್ಕದೆ ಹೋದರೆ ಆತ ಮಾಡಿರುವ ಹೂಡಿಕೆ ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ?
ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಯ್ಕೆಗಳು. ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ದೊರೆತರೆ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಟೆಲಿಮೆಡಿಸಿನ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಡಲು ಪ್ರೇರಣೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾಲಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಕೂಲ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಮಹತ್ವವು ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಸಮಾನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಂಪನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ನೀತಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವುದೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ಕೊನೆ ಮಾತು : ಜಿಯೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಕ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮರವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ಮಸ್ಕ್ ಅಂಬಾನಿಯವರನ್ನು ಮೊನಾಪಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆತ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಅದನ್ನೇ , ಒಟ್ಟಾರೆ ಇವತ್ತಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದು ಹಣಕಾಸನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹುನ್ನಾರ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ರಾಷ್ಟೀಯ ಭದ್ರತೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಸರಕಾರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮುನ್ನ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದೇನೇ ಆದರ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಬಿಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಕೊನೆಗೂ ನಮ್ಮ ಕೈಲಿದೆ.
-ರಂಗಸ್ವಾಮಿ ಮೂಕನಹಳ್ಳಿ
muraram@yahoo.com
